Shloka 16
दमयन्तीवाक्य-प्रेषणम्
Damayantī’s Message and the Dispatch of Brahmin Envoys
सातुतं पुरुषं नारी कृच्छेडप्पनुगता वने,“वह नारी इतनी पतिव्रता थी कि संकटकालमें भी उस पुरुषके पीछे-पीछे वनमें चली गयी; किंतु उस अल्प पुण्यवाले पुरुषने उसे वनमें ही त्याग दिया। अब तो यदि वह जीवित होगी तो बड़े कष्टसे उसके दिन बीतते होंगे। वह स्त्री अकेली थी। उसे मार्गका ज्ञान नहीं था। जिस संकटमें वह पड़ी थी, उसके योग्य वह कदापि नहीं थी
sā tu taṃ puruṣaṃ nārī kṛcchre 'py anugatā vane | sā nārī pativratā satī saṃkaṭakāle 'pi tasyaiva paścād vane yayau | kintu alpapuṇyena tena puruṣeṇa sā vane tyaktā | idānīṃ yadi jīvatī syāt, mahāduḥkhena tasyāḥ dināḥ yānti sma | sā strī ekākī āsīt | mārgaṃ na jānāti sma | yasmīn saṃkaṭe sā patitā, tasya yogyā sā kadācana na āsīt ||
ブリハダシュヴァは言った。「その女は、苦境のただ中にあっても男の後を追い、森へ入っていった。夫に対する貞節はこの上なく、災厄の時でさえ荒野へと付き従ったのだ。だが功徳の乏しいその男は、森の中で彼女を捨て去った。もし彼女がなお生きているなら、日々は大いなる苦しみのうちに過ぎているに違いない。彼女は独りで、道も知らず、落ち込んだ危難は本来、彼女が耐えうるものではなかった。」
बृहृदश्च उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts steadfast devotion (pativratā-dharma) with the man’s moral failure: abandoning a dependent companion in crisis is portrayed as adharma and a sign of diminished merit (alpapuṇya). It invites compassion for the vulnerable and stresses responsibility toward those who rely on one’s protection.
Bṛhadaśva describes a devoted woman who follows a man into the forest even during hardship, but the man abandons her there. The speaker reflects on her likely suffering—alone, without knowing the way, trapped in a danger she was not equipped to face.