Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

रामस्य पम्पातीरगमनम्, सुग्रीवसख्यं, वालिवधः, सीतारक्षणवृत्तान्तश्च

Rāma at Pampā; alliance with Sugrīva; Vālin’s fall; Sītā’s guarded captivity

त्वमादिरन्तो भूतानां त्वमेव च परायणम्‌ | परात्परतरं ज्योतिर्विश्वात्मा सर्वतोमुख:,“नीलकमलदलके समान श्यामसुन्दर! कमलपुष्पके भीतरी भागके समान किंचित्‌ लाल नेत्रोंवाले पीताम्बरधारी श्रीकृष्ण! तुम्हारे वक्ष:स्थलपर कौस्तुभभणिमय आभूषण शोभा पाता है। प्रभो! तुम्हीं समस्त प्राणियोंक आदि और अन्त हो। तुम्हीं सबके परम आश्रय हो। तुम्हीं परात्पर, ज्योतिर्मय सर्वात्मा एवं सब ओर मुखवाले परमेश्वर हो

tvam ādir anto bhūtānāṁ tvam eva ca parāyaṇam | parātparataraṁ jyotir viśvātmā sarvatomukhaḥ ||

ヴァイシャンパーヤナは語った。「あなたは万有の始まりであり終わりであり、ただあなたこそが至上の帰依処。あなたは最高をも超える光、宇宙の自己、あらゆる方角に面する主である。」物語においてこれは信愛の讃歌であり、クリシュナを単なる英雄的同盟者としてではなく、存在の究極の根拠として位置づけ、不確かさの中での帰依、謙虚さ、そして倫理的な揺るぎなさを促す。

त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypeNoun/Pronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
आदिःorigin, beginning
आदिः:
Karta
TypeNoun
Rootआदि
FormMasculine, Nominative, Singular
अन्तःend
अन्तः:
Karta
TypeNoun
Rootअन्त
FormMasculine, Nominative, Singular
भूतानाम्of beings
भूतानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypeNoun/Pronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
एवindeed, alone
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root
परायणम्supreme refuge, final resort
परायणम्:
Karta
TypeNoun
Rootपरायण
FormNeuter, Nominative, Singular
परात्beyond, higher than
परात्:
TypeIndeclinable
Rootपर
परतरम्higher, more supreme
परतरम्:
Karta
TypeAdjective
Rootपरतर
FormNeuter, Nominative, Singular
ज्योतिःlight, radiance
ज्योतिः:
Karta
TypeNoun
Rootज्योतिस्
FormNeuter, Nominative, Singular
विश्वात्माthe soul of the universe
विश्वात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वतःfrom all sides, everywhere
सर्वतः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
मुखःfaced; having a face/mouth
मुखः:
Karta
TypeNoun
Rootमुख
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kṛṣṇa (implied as the addressed Lord)
A
all beings (bhūtāni)

Educational Q&A

The verse teaches śaraṇāgati (taking refuge): the divine is the origin and end of all life, the ultimate support, and the transcendent light pervading everything; recognizing this fosters humility, trust, and moral steadiness.

Vaiśampāyana narrates a eulogy addressed to Kṛṣṇa, presenting him in cosmic terms (origin, end, refuge, universal Self), elevating the scene from human events to a devotional-theological affirmation.