Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

Skanda-janma: Śivā/Svāhā, Agni, and the Manifestation of Guha

Mahābhārata 3.214

आनुृ्‌शंस्य॑ं परो धर्म: क्षमा च परमं बलम्‌ | आत्मज्ञानं परं ज्ञानं सत्यं व्रतपरं ब्रतम्‌,क्रूरताका अभाव (दया) सबसे महान धर्म है, क्षमा सबसे बड़ा बल है, सत्य सबसे उत्तम व्रत है और परमात्माके तत्त्वका ज्ञान ही सर्वोत्तम ज्ञान है

ānṛśaṁsyaṁ paro dharmaḥ kṣamā ca paramaṁ balam | ātmajñānaṁ paraṁ jñānaṁ satyaṁ vrataparaṁ vratam ||

狩人は言った。「慈悲と残酷を離れることこそ最上のダルマであり、赦しは最大の力である。アートマン(真我)を知ることは至上の知であり、真実を守ることは諸誓願のうち最も高い誓いである。」

आनृशंस्यम्compassion, non-cruelty
आनृशंस्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootआनृशंस्य
FormNeuter, Nominative, Singular
परःsupreme, highest
परः:
Karta
TypeAdjective
Rootपर
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मःdharma, righteousness
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षमाforbearance, forgiveness
क्षमा:
Karta
TypeNoun
Rootक्षमा
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
परमम्supreme, greatest
परमम्:
Karta
TypeAdjective
Rootपरम
FormNeuter, Nominative, Singular
बलम्strength, power
बलम्:
Karta
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Nominative, Singular
आत्मज्ञानम्knowledge of the self
आत्मज्ञानम्:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मज्ञान
FormNeuter, Nominative, Singular
परम्supreme, highest
परम्:
Karta
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Nominative, Singular
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karta
TypeNoun
Rootज्ञान
FormNeuter, Nominative, Singular
सत्यम्truth
सत्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootसत्य
FormNeuter, Nominative, Singular
व्रतपरम्having vow as its highest (i.e., the best vow)
व्रतपरम्:
Karta
TypeAdjective
Rootव्रतपर
FormNeuter, Nominative, Singular
व्रतम्vow, observance
व्रतम्:
Karta
TypeNoun
Rootव्रत
FormNeuter, Nominative, Singular

व्याध उवाच

V
vyādha (the hunter)

Educational Q&A

The verse ranks key virtues: compassion (non-cruelty) as the highest dharma, forgiveness as true strength, self-knowledge as the highest wisdom, and truthfulness as the supreme vow—presenting an ethical hierarchy grounded in inner mastery rather than outward power.

In the Vana Parva’s dialogue associated with the righteous hunter (vyādha), he instructs a seeker on what truly constitutes dharma, emphasizing everyday moral conduct and inner realization over mere external status or ritual display.