Previous Verse

Shloka 143

द्रौपदीश्रमः तथा घटोत्कचस्मरणम्

Draupadī’s Exhaustion and the Summoning of Ghaṭotkaca

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि लोमशतीर्थयात्रायां गन्धमादनप्रवेशे त्रिचत्वारिंशदधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत तीर्थयात्रापर्वमें लोमशती र्थयात्राके प्रसंगमें गन्धमादनप्रवेशविषयक एक सौ तैतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

iti śrīmahābhārate vanaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi lomaśatīrthayātrāyāṃ gandhamādanapraveśe tricatuvāriṃśad-adhikaśatatamo 'dhyāyaḥ |

ヴァイシャンパーヤナは語った。「かくして、聖なる『シュリー・マハーバーラタ』において、ヴァナ・パルヴァ(森林篇)のうち、ティールタヤートラー・パルヴァ(聖地巡礼篇)—ローマシャ(Lomāśa)の巡礼譚の段にて—ガンダマーダナ(Gandhamādana)への入山を述べる第百四十三章はここに終わる。」この奥書は聖なる旅の記録における転換点を示し、その行路を、ただの放浪ではなく、ダルマにかなう浄化と規律ある精進の行として位置づける。

इतिthus; end-quote marker
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
श्रीमहाभारतेin the Śrī-Mahābhārata
श्रीमहाभारते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootश्रीमहाभारत
FormNeuter, Locative, Singular
वनपर्वणिin the Vana-parvan (Forest Book)
वनपर्वणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवनपर्वन्
FormNeuter, Locative, Singular
तीर्थयात्रापर्वणिin the Tīrthayātrā-parvan (Pilgrimage section)
तीर्थयात्रापर्वणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतीर्थयात्रापर्वन्
FormNeuter, Locative, Singular
लोमशतीर्थयात्रायाम्in Lomasha's pilgrimage (narrative)
लोमशतीर्थयात्रायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोमशतीर्थयात्रा
FormFeminine, Locative, Singular
गन्धमादनप्रवेशेin (the topic of) entering Gandhamādana
गन्धमादनप्रवेशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगन्धमादनप्रवेश
FormMasculine, Locative, Singular
त्रिचत्वारिंशत्forty-three
त्रिचत्वारिंशत्:
TypeAdjective
Rootत्रिचत्वारिंशत्
FormNeuter, Nominative, Singular
अधिकadditional; over and above
अधिक:
TypeAdjective
Rootअधिक
FormNeuter, Nominative, Singular
शततमःhundredth
शततमः:
TypeAdjective
Rootशततम
FormMasculine, Nominative, Singular
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta
TypeNoun
Rootअध्याय
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
Ś
Śrī Mahābhārata
V
Vana Parva
T
Tīrthayātrā Parva
L
Lomāśa
G
Gandhamādana

Educational Q&A

This is a colophon rather than a doctrinal verse: it frames pilgrimage (tīrthayātrā) as a dharmic discipline—structured, purposeful movement through sacred space—signaling that spiritual merit arises from intention, restraint, and reverence, not from travel alone.

The narrator Vaiśaṃpāyana closes Adhyāya 143 of the Vana Parva, within the Tīrthayātrā Parva, marking the end of the episode/theme concerning entry into Gandhamādana as part of Lomāśa’s pilgrimage account.