Cyavana’s Reconciliation with Indra; Tīrtha-Indexing at Ārcīka-parvata and Yamunā
Chapter 125
अत्र राजा महेष्वासो मान्धातायजत स्वयम् | साहदेविश्व कौन्तेय सोमको ददतां वर:,राजन! यही वह महर्षिगणसेवित पुण्यमयी यमुना है जिसके तटपर अनेक यज्ञ हो चुके हैं। यह पापके भयको दूर भगानेवाली है। कुन्तीनन्दन! यहीं महान् धनुर्धर राजा मान्धाताने स्वयं यज्ञ किया था। दानिशिरोमणि सहदेव-कुमार सोमकने भी इसीके तटपर यज्ञानुष्ठान किया
atra rājā maheṣvāso māndhātāyajata svayam | sāhadeviśva kaunteya somako dadatāṃ varaḥ ||
ここにあるのは、大リシたちに崇められ、たびたび訪れられてきた聖なるヤムナーであり、その岸辺では数多の祭祀が執り行われた。彼女は罪より生ずる恐れを払い除ける。おお、クンティーの子よ、この同じ岸で、偉大なる弓の王マーンダートリは自ら祭祀を捧げた。さらにここで、施しの第一人者にしてサハデーヴァの子ソーマカもまた、供犠の儀礼を行った。この一節は、聖地と正しき行い――とりわけヤジュニャ(yajña)とダーナ(dāna)――が、尽きぬダルマの範として記憶されることを示している。
लोगमश उवाच
Sacred places gain authority through the accumulated dharmic acts performed there; yajña (sacrifice) and dāna (generosity) are held up as exemplary duties whose memory sanctifies a tīrtha and encourages ethical conduct by later generations.
Lomaśa, guiding the Pāṇḍavas on pilgrimage, points out the Yamunā as a revered river-bank where famed kings—Māndhātṛ and Somaka—performed sacrifices, using their examples to highlight the site’s purifying and merit-bestowing character.