Shloka 24
Udyoga-parva Adhyāya 130: Kuntī’s Instruction on Rājadharma and Daṇḍanīti
Devanagari script
ततः सात्यकिमादाय पाणोौ हार्दिक्यमेव च । ऋषिभिस्तैरनुज्ञातो निर्यया मधुसूदन:
Transliteration
tataḥ sātyakim ādāya pāṇau hārdikyam eva ca | ṛṣibhis tair anuñjñāto niryayā madhusūdanaḥ ||
Translation
それからマドゥスーダナ（クリシュナ）はサーティヤキの手を取り、さらにハールディキヤをも伴い、かの聖仙たちの許しを得て退出した。
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्ययम्
सात्यकिम्Sātyaki
सात्यकिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसात्यकि (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
आदायhaving taken
आदाय:
TypeVerb
Rootआ + दा (धातुः)
Formक्त्वान्त (अव्ययकृदन्तम्), ‘having taken’
पाणौin (his) hand
पाणौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्
हार्दिक्यम्Hārdikya (Kṛtavarman)
हार्दिक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootहार्दिक्य (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
एवindeed, also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
Formअव्ययम्
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्ययम्
ऋषिभिःby the sages
ऋषिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया, बहुवचनम्
तैःby them
तैः:
Karana
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया, बहुवचनम्
अनुज्ञातःpermitted, given leave
अनुज्ञातः:
TypeVerb
Rootअनु + ज्ञा (धातुः)
Formक्त-प्रत्ययान्तः (भूतकर्मणि/भूतकृत्), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
निर्ययौwent out, departed
निर्ययौ:
TypeVerb
Rootनिर् + या (धातुः)
Formलिट् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
मधुसूदनःMadhusūdana (Kṛṣṇa)
मधुसूदनः:
Karta
TypeNoun
Rootमधुसूदन (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
Speaker
धृतराष्ट उवाच
Characters & Entities
D
DhṛtarāṣṭraM
Madhusūdana (Kṛṣṇa)S
SātyakiH
Hārdikya (Kṛtavarman)Ṛ
ṚṣisCharacter Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes
Educational Q&A
Even decisive political or military movement should be grounded in dharma: leaders seek the sanction of wise counsel (ṛṣis) and act with restraint and propriety, not merely on impulse or power.
Kṛṣṇa (Madhusūdana), taking Sātyaki by the hand and also taking Hārdikya (Kṛtavarman) along, departs after being granted leave by the assembled sages, indicating a transition from deliberation to action under spiritual approval.