Shloka 7
Vāmadeva’s Rājadharma: Norm-Setting, Counsel, and the Prevention of Rāṣṭra-Vināśa (वामदेव-प्रोक्तं राजधर्मम्)
यदि कोई राजा पहलेका उपकारी हो और किसी कारणवश वर्तमानकालमें द्वेष करने लगा हो तो उस समय जो भूपाल उसे युद्धमें बंदी बनाकर द्वेषवश उसका सम्मान नहीं करता, वह भी क्षत्रियधर्मसे गिर जाता है ।। शक्तः स्यात् सुसुखो राजा कुर्यात् करणमापदि । प्रियो भवति भूतानां न च विश्रश्यते श्रिय:
yadi ko rājā pūrvakopakārī syāt ca kasyacid kāraṇavaśāt vartamānakāle dveṣaṁ karoti, tadā yo bhūpālaḥ taṁ yuddhe bandī kṛtvā dveṣavaśāt tasya sammānaṁ na karoti, so 'pi kṣatriyadharmāt patati || śaktaḥ syāt susukho rājā kuryāt karaṇam āpadi | priyo bhavati bhūtānāṁ na ca viśraśyate śriyaḥ ||
ヴァーマデーヴァは説く。かつて恩人であった王が、何らかの理由で今は敵意を抱くようになったとしても、統治者の正しい振る舞いはなおクシャトリヤのダルマに縛られている。もし王が戦場でその敵を捕らえ、憎しみのゆえに相応の敬意を与えないなら、その王自身もまた武人の掟から堕ちる。力量があり基盤の固い王は、危急の時に断乎として処すべきである。そうしてこそ民に慕われ、王の繁栄は失われない。
वामदेव उवाच
Educational Q&A
Hatred must not govern a king’s conduct: even toward a hostile former benefactor captured in war, denying due honor out of spite is a lapse from kṣatriya-dharma. Competent, timely action in crisis sustains public affection and preserves royal prosperity.
In the Śānti Parva’s discourse on rājadharma, Vāmadeva addresses standards of royal behavior, especially in wartime and after victory. He warns that vindictive treatment of a captive enemy undermines the ruler’s dharmic standing and political stability.