Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Adhyāya 353 — Kathā-prāmāṇya (Authority of Transmission) and the Brāhmaṇa’s Ascetic Resolve

एको हुताशो बहुधा समिध्यते एक: सूर्यस्तपसो योनिरेका । एको वायुर्बहुधा वाति लोके महोदधिश्चाम्भसां योनिरेक: । पुरुषश्वैको निर्गुणो विश्वरूप- स्‍्तं निर्गुणं पुरुषं चाविशन्ति

eko hutāśo bahudhā samidhyate, ekaḥ sūryas tapaso yonir ekā | eko vāyur bahudhā vāti loke, mahodadhiś cāmbhasāṁ yonir ekaḥ | puruṣaś caiko nirguṇo viśvarūpas, taṁ nirguṇaṁ puruṣaṁ cāviśanti |

ビーシュマは語った。「火は一つである。だが異なる薪により点ぜられると、さまざまに燃え立ち輝く。太陽もまた一つであり、世の熱と光はそこから生ずる。苦行(タパス)は多様に現れるが、その根源は一つである。風は一つでありながら、世を多くの流れとなって吹きわたる。大海も一つであって、あらゆる水の胎であり、帰着の処である。同じく、徳相を離れたプルシャ(ニルグナ)はただ一つ—無量の姿をもって宇宙として現れようとも—ついには一切の存在が、その同じニルグナのプルシャへと帰入するのだ。」

एकःone (single)
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
हुताशःfire (lit. eater of oblations)
हुताशः:
Karta
TypeNoun
Rootहुताश
FormMasculine, Nominative, Singular
बहुधाin many ways
बहुधा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootबहुधा
समिध्यतेis kindled / blazes
समिध्यते:
TypeVerb
Rootसम्-इध्
FormPresent, Atmanepada (Passive/Reflexive usage), Third, Singular
एकःone
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
सूर्यःsun
सूर्यः:
Karta
TypeNoun
Rootसूर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
तपसःof heat / of austerity
तपसः:
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Genitive, Singular
योनिःsource, womb, origin
योनिः:
Karta
TypeNoun
Rootयोनि
FormFeminine, Nominative, Singular
एकाone (single)
एका:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormFeminine, Nominative, Singular
एकःone
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
वायुःwind
वायुः:
Karta
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Nominative, Singular
बहुधाin many ways
बहुधा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootबहुधा
वातिblows
वाति:
TypeVerb
Rootवा
FormPresent, Parasmaipada, Third, Singular
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Locative, Singular
महोदधिःthe great ocean
महोदधिः:
Karta
TypeNoun
Rootमहोदधि
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अम्भसाम्of waters
अम्भसाम्:
TypeNoun
Rootअम्भस्
FormNeuter, Genitive, Plural
योनिःsource, origin
योनिः:
Karta
TypeNoun
Rootयोनि
FormFeminine, Nominative, Singular
एकःone
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरुषःPerson, Self
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एकःone
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
निर्गुणःwithout qualities
निर्गुणः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिर्गुण
FormMasculine, Nominative, Singular
विश्वरूपःhaving the form of the universe
विश्वरूपः:
Karta
TypeAdjective
Rootविश्वरूप
FormMasculine, Nominative, Singular
तम्him / that
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
निर्गुणम्quality-less
निर्गुणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनिर्गुण
FormMasculine, Accusative, Singular
पुरुषम्the Person / Self
पुरुषम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
आविशन्तिenter, merge into
आविशन्ति:
TypeVerb
Rootआ-विश्
FormPresent, Parasmaipada, Third, Plural

पितामह उवाच

B
Bhishma (Pitamaha)
A
Agni (fire)
S
Surya (sun)
V
Vayu (wind)
M
Mahodadhi (ocean)
N
Nirguna Purusha (attributeless Person/Self)

Educational Q&A

Multiplicity in the world is an expression of a single underlying reality: just as one fire, sun, wind, and ocean appear in many modes, so the one attributeless Purusha appears as the universe; ultimately, beings resolve back into that one source.

In the Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhīṣma addresses Yudhiṣṭhira and explains metaphysical unity through natural analogies, emphasizing the one Nirguṇa Purusha as the origin and final resting-place of all.