Previous Verse
Next Verse

Shloka 64

Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank

तब वे बलवानोंमें श्रेष्ठ दोनों दानव पुनः उत्तम वेगका आश्रय ले रसातलसे शीघ्र ही ऊपर उठे और ऊपर आकर देखते हैं तो वे ही आदिकर्ता भगवान्‌ पुरुषोत्तम दृष्टिगोचर हुए। जो चन्द्रमाके समान विशुद्ध, उज्ज्वल प्रभासे विभूषित, गौरवर्णके थे। वे उस समय अनिरुद्ध-विग्रहमें स्थित थे और वे अमित पराक्रमी भगवान्‌ योगनिद्राका आश्रय लेकर सो रहे थे ।। आत्मप्रमाणरचिते अपामुपरि कल्पिते । शयने नागभोगाढ्ये ज्वालामालासमावृते,पानीके ऊपर शेषनागके शरीरकी शब्या निर्मित हुई थी, जिसकी लम्बाई भगवान्‌के श्रीविग्रहके अनुरूप ही थी। वह शय्या ज्वालामालाओंसे आवृत जान पड़ती थी। उसके ऊपर विशुद्ध सत्त्वगुणसे सम्पन्न मनोहर कान्तिवाले भगवान्‌ नारायण सो रहे थे। उन्हें देखकर वे दोनों दानवराज ठहाका मारकर जोर-जोरसे हँसने लगे

tataḥ te balavānāṃ śreṣṭhau ubhau dānavau punaḥ uttama-vegaṃ āśritya rasātalāt śīghram eva ūrdhvaṃ samutpetatuḥ | ūrdhvaṃ gatvā ca paśyataḥ—sa eva ādikartā bhagavān puruṣottamo dṛṣṭigocaraḥ | candramasa iva viśuddhaḥ ujjvala-prabhayā vibhūṣitaḥ gaura-varṇaḥ saḥ | sa tadā aniruddha-vigrahe sthitaḥ, amitaparākramaḥ bhagavān yoganidrām āśritya suptaḥ || ātma-pramāṇa-racite apām upari kalpite | śayane nāga-bhoga-āḍhye jvālā-mālā-samāvṛte || apāṃ upari śeṣa-nāgasya śarīra-śayyā nirmitā āsīt, yasyāḥ pramāṇaṃ bhagavataḥ śrī-vigrahānurūpam | sā jvālā-mālābhiḥ samāvṛtā iva babhāse | tasyāṃ viśuddha-sattva-guṇa-sampanne manohara-kānti-mati bhagavān nārāyaṇaḥ suptaḥ | taṃ dṛṣṭvā tau ubhau dānava-rājau aṭṭahāsaṃ kṛtvā uccaiḥ uccaiḥ jahasatuḥ |

そのとき、強者の中でも最上のダーナヴァ二人は、最大の速さを奮い起こして、ラサータラからたちまち上へと昇った。上界に至って見渡すと、眼前に、原初の造り主にして福徳具足のプルショーत्तマが現れた—月のごとく清浄で、燦然たる光に飾られ、白く輝く御姿である。その時、主はアニルッダと呼ばれる形相に住し、無量の武威をもつ御方はヨーガ・ニドラー(瑜伽眠)に入り、眠りに横たわっていた。水の上には、主の聖なる御身の丈に合わせて作られた臥床があり、蛇王シェーシャのとぐろの上に据えられ、幾多の蛇頭に富み、炎の花鬘に取り巻かれているかのように見えた。その臥床の上で、無垢のサットヴァに満ち、心奪う光輝をたたえたナーラーヤナが眠っていた。これを見た二人の魔王は、嘲りの大笑いを轟かせた。

आत्मप्रमाणरचितेin (a couch) made according to (His) own measure
आत्मप्रमाणरचिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootआत्म-प्रमाण-रचित
FormNeuter, Locative, Singular
अपाम्of the waters
अपाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअप्
FormFeminine, Genitive, Plural
उपरिupon, on
उपरि:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootउपरि
कल्पितेarranged, fashioned
कल्पिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootकल्पित
FormNeuter, Locative, Singular
शयनेon the bed/couch
शयने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशयन
FormNeuter, Locative, Singular
नागभोगाढ्येrich with serpent-coils (as cushions)
नागभोगाढ्ये:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootनाग-भोग-आढ्य
FormNeuter, Locative, Singular
ज्वालामालासमावृतेcovered/encircled with garlands of flames
ज्वालामालासमावृते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootज्वाला-माला-समावृत
FormNeuter, Locative, Singular

वैशग्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
T
two Dānava kings
R
Rasātala
B
Bhagavān Puruṣottama (Nārāyaṇa)
A
Aniruddha
Y
Yoganidrā
T
the waters (ap)
Ś
Śeṣa-nāga
S
serpent-couch (śayana/śayyā)
G
garlands of flame (jvālā-mālā)