Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Nārada’s Darśana of Viśvarūpa Nārāyaṇa and the Caturmūrti Doctrine (नारदस्य नारायणदर्शनं चतुर्मूर्तिविचारश्च)

प्रभो! तपस्या, गुरुकी सेवा तथा ब्रह्मचर्यका पालन--इन तीन कर्मोके साथ-साथ वेदाध्ययनका कार्य सम्पन्न करना चाहिये। हवनकर्मद्वारा देवताओंके और तर्पणद्वारा वह पितरोंके ऋणसे मुक्त होनेका यत्न करे। किसीके दोष न देखे और संयमपूर्वक रहकर वेदाध्ययन समाप्त करनेके पश्चात्‌ गुरुको दक्षिणा दे और उनकी आज्ञा लेकर समावर्तन- संस्कारके पश्चात्‌ घरको लौटे ।। समावृत्तश्न गार्हस्थ्ये स्वदारनिरतो वसेत्‌ । अनसूयुर्यथान्यायमाहिताग्निस्तथैव च,घर आनेपर विवाह करके गार्हस्थ्य धर्मका पालन करे और अपनी ही स्त्रीके प्रति अनुराग रखे। दूसरोंके दोष न देखकर सबके साथ यथोचित बर्ताव करे और अग्निकी स्थापनाके पश्चात्‌ प्रतिदिन अग्निहोत्र करता रहे

janaka uvāca | prabho! tapasyā gurusevā tathā brahmacaryapālanam—etāni trīṇi karmāṇi sahaiva vedādhyayanakriyāṃ samāpayed iti | havanakarmaṇā devānāṃ ṛṇāt, tarpaṇena ca pitṝṇāṃ ṛṇāt pramucyeta | na kasyacid doṣān paśyet, saṃyamapūrvaṃ vedādhyayanaṃ samāpya gurave dakṣiṇāṃ dadyāt, tasya cājñāṃ gṛhītvā samāvartanasaṃskārānantarāṃ gṛhaṃ vrajet || samāvṛttaś ca gārhasthye svadāranirato vaset | anasūyur yathānyāyam āhitāgnis tathaiva ca || gṛhaṃ prāpya vivāhya gārhasthyadharmaṃ caret, svadāreṣu caiva snehavān bhavet | paradoṣadarśanaṃ parityajya sarvaiḥ saha yathocitaṃ vyavaharet | āhitāgnir bhūtvā pratidinam agnihotraṃ nirvartyeta |

ジャナカは言った。「主よ、ヴェーダの学習は、苦行(tapas)、師への奉仕(guru-sevā)、そして梵行(brahmacarya)の遵守という三つの修行を同時に行いながら成就すべきである。火供(homa)によって神々への負債から解放されることを努め、タर्पナ(tarpaṇa)の灌献によって祖霊への負債から解放されることを努めよ。他人の過失を探してはならぬ。節制して生き、ヴェーダ学習を終えたのち、師に相応の謝礼(dakṣiṇā)を捧げ、師の許しを得て、そしてサマーヴァルタナ(samāvartana、学業成就の儀)を経て家へ帰るがよい。帰郷したなら家住期(gārhasthya)に入り、己が妻に専心し、悪意なく人の非をあげつらわず、すべてに相応しく振る舞い、聖火を स्थापितし、日々アグニホートラ(agnihotra)を続けよ。」

समावृत्तःhaving completed (studentship), returned (after samāvartana)
समावृत्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसमावृत्त (सम्+आ+वृत्, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
गार्हस्थ्येin the householder stage
गार्हस्थ्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगार्हस्थ्य
FormNeuter, Locative, Singular
स्वदारनिरतःdevoted to his own wife
स्वदारनिरतः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्वदारनिरत
FormMasculine, Nominative, Singular
वसेत्should live/dwell
वसेत्:
TypeVerb
Rootवस्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
अनसूयुःnot fault-finding; free from envy/carping
अनसूयुः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनसूयु
FormMasculine, Nominative, Singular
यथाas, according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
न्यायम्propriety; right rule
न्यायम्:
Karma
TypeNoun
Rootन्याय
FormMasculine, Accusative, Singular
आहिताग्निःone who has established the sacred fires
आहिताग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootआहिताग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाthus; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed; just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root

जनक उवाच

J
Janaka
G
guru (teacher)
V
Veda
D
devas (gods)
P
pitṛs (ancestors)
S
sacred fire (agni)
S
samāvartana-saṃskāra
A
agnihotra

Educational Q&A

Complete Vedic education with austerity, service to the teacher, and brahmacarya; repay obligations to gods and ancestors through homa and tarpaṇa; avoid fault-finding; then enter gārhasthya with fidelity, proper conduct toward all, and regular agnihotra.

King Janaka outlines the ideal transition from the student stage to the householder stage: finishing Vedic study, honoring the guru with dakṣiṇā, performing samāvartana, returning home, marrying, establishing sacred fires, and living ethically with restraint and non-malice.