Adhyāya 272: Vṛtrasya Dharmiṣṭhatā, Indrasya Mohaḥ, Vasiṣṭha-upadeśaḥ
Vṛtra’s dharmic stature; Indra’s disorientation; Vasiṣṭha’s counsel
ततो राग: प्रभवति द्वेषश्चन तदनन्तरम् | ततो लोभ: प्रभवति मोहश्न॒ तदनन्तरम्
tato rāgaḥ prabhavati dveṣaś ca na tadanantaram | tato lobhaḥ prabhavati mohaś ca tadanantaram |
ビーシュマは言った。「その(感官の対象との接触)から執着が生じ、ただちに不快なるものへの嫌悪が起こる。ついで快なるものへの貪りが生じ、貪りの後には迷妄が心を支配する。かくして内なる堕落は連鎖として始まる――一つが次を養い、正しい判断とダルマを覆い隠すのだ。」
भीष्म उवाच
Bhīṣma outlines a psychological-ethical chain: attachment (rāga) and aversion (dveṣa) arise from engagement with objects, leading to greed (lobha) and culminating in delusion (moha). The teaching urges vigilance and restraint, because once moha dominates, discernment and dharma are easily lost.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and inner discipline. Here he explains how the mind becomes entangled: reactions to favorable and unfavorable experiences generate successive mental faults that bind a person and derail righteous conduct.