Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

परिव्राजक-आचारः (Conduct of the Wandering Renunciant) — Mahābhārata, Śānti-parva 269

स्यूमरश्मिरु्वाच भवन्तो ज्ञाननिष्ठा वै गृहस्था: कर्मनिश्चया: । आश्रमाणां च सर्वेषां निष्ठायामैक्यमुच्यते,स्यूमरश्मिने पूछा--भगवन्‌! आप तो ज्ञाननिष्ठ हैं और गृहस्थलोग कर्मनिष्ठ होते हैं; परंतु आप इस समय निष्ठामें सभी आश्रमोंकी एकताका प्रतिपादन कर रहे हैं। इस प्रकार ज्ञान और कर्मकी एकता और पृथकृता-दोनोंका भ्रम होनेसे इनका ठीक-ठीक अन्तर समझमें नहीं आता है। इसलिये आप मुझे उसे यथोचित एवं यथार्थरीतिसे बतानेकी कृपा करें

syūmarśmir uvāca—bhavanto jñānaniṣṭhā vai gṛhasthāḥ karmaniścayāḥ | āśramāṇāṃ ca sarveṣāṃ niṣṭhāyām aikyam ucyate | syūmarśmiṇe pṛcchā—bhagavan! āp to jñānaniṣṭhā hain aur gṛhastha-log karmaniṣṭha hote hain; parantu āp is samay niṣṭhā meṃ sabhī āśramoṃ kī ekatā kā pratipādan kar rahe hain | is prakār jñāna aur karma kī ekatā aur pṛthaktā—donoṃ kā bhram hone se in kā ṭhīk-ṭhīk antar samajh meṃ nahīṃ ātā | isliye āp mujhe use yathocit evaṃ yathārtha rīti se batāne kī kṛpā kareṃ |

シューユマルシュミは言った。「あなたは智に堅く住し、家住者は行(業)に堅く住します。しかるに今、堅住という点では、すべてのアーシュラマが一つの統一を有すると宣言なさる。これにより、智と行は一なのか別なのか、私は惑い、その真の差別を明らかに把握できません。ゆえに尊き御方よ、ふさわしく、また真実に即してお説きください。」

स्यूमरश्मिःSūyumarasmi (proper name)
स्यूमरश्मिः:
Karta
TypeNoun
Rootस्यूमरश्मि
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
भवन्तःyou (honorific, plural)
भवन्तः:
Karta
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Nominative, Plural
ज्ञाननिष्ठाःsteadfast in knowledge
ज्ञाननिष्ठाः:
TypeAdjective
Rootज्ञाननिष्ठ
FormMasculine, Nominative, Plural
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
गृहस्थाःhouseholders
गृहस्थाः:
Karta
TypeNoun
Rootगृहस्थ
FormMasculine, Nominative, Plural
कर्मनिश्चयाःresolved/committed to action (ritual duty)
कर्मनिश्चयाः:
TypeAdjective
Rootकर्मनिश्चय
FormMasculine, Nominative, Plural
आश्रमाणाम्of the āśramas (stages of life)
आश्रमाणाम्:
TypeNoun
Rootआश्रम
FormMasculine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
निष्ठायाम्in the (one) steadfast path/commitment
निष्ठायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनिष्ठा
FormFeminine, Locative, Singular
ऐक्यम्unity
ऐक्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootऐक्य
FormNeuter, Nominative, Singular
उच्यतेis said/declared
उच्यते:
TypeVerb
Rootवच्
FormPresent, 3, Singular, Atmanepada (Passive)

कपिल उवाच

S
Syūmarśmi
K
Kapila
G
Gṛhastha (householder āśrama)
Ā
Āśramas (life-stages)

Educational Q&A

The verse frames a key philosophical problem: how the commitments of knowledge (jñāna-niṣṭhā) and action (karma-niṣṭhā) relate across the four āśramas. The questioner seeks a precise account of whether these are ultimately one in aim (leading to liberation and dharma) or genuinely distinct in method and obligation.

In the Kapila-related discourse of Śānti Parva, Syūmarśmi addresses Kapila with a respectful challenge. He notes the common view that sages embody knowledge while householders embody action, yet Kapila has spoken of a unity of steadfastness across all āśramas. Syūmarśmi therefore asks for a clear, truthful explanation to resolve his doubt about unity versus difference between jñāna and karma.