आत्मदर्शन-उपदेशः (Ātma-darśana Upadeśa) — Mind, Senses, and the All-pervading Self
त्रिंशन्मुहूर्त तु भवेदहश्न रात्रिश्न संख्या मुनिभि: प्रणीता । मास: स्मृतो रात््यहनी च त्रिंशत् संवत्सरो द्वादशमास उक्तः,तीस मुहूर्तका एक दिन-रात होता है। महर्षियोंने दिन और रात्रिके मुहूर्तोंकी संख्या उतनी ही बतायी है। तीस रात-दिनका एक मास और बारह मासोंका एक संवत्सर बताया गया है
triṁśan-muhūrtaṁ tu bhaved ahaś ca rātriś ca saṅkhyā munibhiḥ praṇītā | māsaḥ smṛto rātry-ahanī ca triṁśat saṁvatsaro dvādaśa-māsa uktaḥ ||
ヴィヤーサは言った。昼と夜を合わせた一日夜は、ムフールタ(muhūrta)三十から成る—これが賢者たちによって定められた算定である。そのような日夜三十を一月と記憶し、十二月を一年と宣言する。かくして賢明なる者は、規律ある生と儀礼の務めのために、時の測られた秩序を示すのである。
व्यास उवाच
The verse teaches the traditional, sage-established reckoning of time—30 muhūrtas per full day-night, 30 day-nights per month, and 12 months per year—supporting orderly dharma, ritual timing, and disciplined life.
In Śānti Parva’s instructional setting, Vyāsa explains a standard calendrical framework, defining basic time units (muhūrta, day-night, month, year) as accepted by the sages.