Shloka 86
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
पुनस्तान्येव कुर्वाणो दुःखै: कालेन युज्यते । पुरुष कालका सहयोग पाकर जिन कर्मोंको करनेसे सुखी होता है, कालका सहयोग न मिलनेसे पुनः उन्हीं कर्मोको करके वह दुःखका भागी होता है ।। न च कालेन कालज्ञ: स्पृष्ट: शोचितुमरहति
punas tāny eva kurvāṇo duḥkhaiḥ kālena yujyate | puruṣaḥ kālakāḥ sahayogaṁ prāpya jinakarmāṇi kurvan sukhī bhavati, kālasya sahayogaṁ na labdhvā punaḥ tāny eva karmāṇi kurvan sa duḥkhasya bhāgī bhavati || na ca kālena kālajñaḥ spṛṣṭaḥ śocitum arhati |
ビーシュマは説く。同じ行いであっても、「時」（カーラ）の助けいかんによって、相反する果を結ぶことがある。時勢と機会が順であれば、ある行いによって人は幸福を得る。だがその「時」の合致を欠けば、同じ行いを繰り返しても苦の分け前にあずかることになる。ゆえに「時」を知る者は、その転変に触れられても嘆きに沈むべきではない。結果は努力のみで定まるのではなく、運命と境遇の季節にもよるからである。
भीष्म उवाच