Shloka 15
Kṛtavarmā–Sātyaki Chariot Duel and Kaurava Morale Shock (कृतवर्म-सात्यकि-द्वैरथम्)
ततो<5परान् पञ्चशतान् महात्मा नाराचमुख्यान् विससर्ज कुम्भे । स तैस्तु विद्ध: परमद्विपो रणे तदा परावृत्य भृशं प्रदुद्रवे,तत्पश्चात् महामना धृष्टद्युम्नने उसके कुम्भस्थलको लक्ष्य करके पाँच सौ उत्तम नाराच और छोड़े। उनके द्वारा अत्यन्त घायल हुआ वह महान् गजराज युद्धसे मुँह मोड़कर वेगपूर्वक भागने लगा
tato ’parān pañcaśatān mahātmā nārācamukhyān visasarga kumbhe | sa tais tu viddhaḥ paramadvipo raṇe tadā parāvṛtya bhṛśaṃ pradudrave ||
サञ्जयは語った。ついでその大心の武者は、象の額の隆起を狙って、選りすぐりのナーラーチャの矢をさらに五百本放った。それらに射抜かれ、戦場のただ中で深手を負った大いなる象王は、戦いに背を向け、烈しい速さで逃走した。この場面は、戦においては最も強大な力でさえ執拗な貫通の前に崩れ、暴力は—戦術としては有効であっても—真の勝利ではなく、恐怖と逃亡を生むことを示している。
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a recurring Mahābhārata insight: physical might and pride are fragile under sustained harm, and violence often produces fear-driven retreat rather than any moral resolution. It also reflects the harsh kṣatriya battlefield ethic—skillful targeting and overwhelming force decide outcomes, even against majestic creatures.
Sañjaya describes Dhṛṣṭadyumna releasing five hundred superior nārāca arrows aimed at the elephant’s kumbha (frontal globe). The elephant, badly wounded, turns away from the battle and flees rapidly.