Adhyāya 14: Śalya’s Missile-Pressure and the Pāṇḍava Convergence (शल्यस्य शरवर्षम्)
समदृश्यन्त पार्थस्य रथमार्गेषु भारत । भारत! महाभाग! अर्जुनके रथके मार्गोमें धरतीपर गिरते हुए रथके पहियों
saṃdadṛśyanta pārthasya rathamārgeṣu bhārata | bhārata mahābhāga arjunasya rathasya mārgeṣu pṛthivyāṃ patantīnāṃ rathacakrāṇāṃ yūnām iṣudhīnām patākānāṃ dhvajānāṃ rathānāṃ harasānām anukarṣāṇāṃ triveṇunāmaka-kāṣṭhānāṃ dhurāṇāṃ rajjūnāṃ prahārakāṇāṃ kuṇḍalavatāṃ śirobhir uṣṇīṣadhāriṇāṃ mastakaiḥ bāhubhiḥ skandhaiḥ chatraiḥ vyajanaiḥ mukuṭaiś ca śataśo dhairyaṃ dṛśyante sma
サンジャヤは言った。おおバーラタよ、幸い多き御方よ――パールタの戦車の轍に沿って、大地には潰走のうちに落ち散ったものが、山また山と見えた。車輪、轭、矢筒、旗と幢、砕けた戦車、武器と引き綱、「トリヴェーヌ」と呼ばれる木製の部材、車軸、縄と鞭。さらに、耳飾りと頭巾をつけた断首、腕と肩、そして天蓋の傘、扇、王冠までもが積み重なっていた。そこにはアルジュナの進撃の圧倒的な力と、戦の憤怒が払わせる凄惨な代価が刻まれていた。
संजय उवाच
The verse underscores the stark reality of war: even royal splendor—crowns, parasols, banners—becomes scattered debris, highlighting impermanence and the heavy human cost that accompanies martial success.
Sañjaya describes to Dhṛtarāṣṭra the aftermath along Arjuna’s chariot path: broken chariot parts and fallen weapons mixed with severed, ornamented body parts and royal emblems, indicating Arjuna’s devastating advance through the enemy ranks.