Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

शल्यपरिघातः (Śalya Under Encirclement) — Mahābhārata, Śalya-parva, Adhyāya 12

दुर्योधनो महाराज धृष्टद्युम्नमयोधयत्‌ । राजाधिराज! आपका पुत्र दुर्योधन अत्यन्त बल-पराक्रमसे सम्पन्न द्रोणहन्ता धृष्टद्युम्नके साथ जूझने लगा ।। त्रिसाहस्रास्तथा राजंस्तव पुत्रेण चोदिता:

sañjaya uvāca | duryodhano mahārāja dhṛṣṭadyumnam ayodhayat | rājādhirāja! āpaka putra duryodhana atyanta bala-parākramase sampanna droṇahantā dhṛṣṭadyumnake sātha jūjhane lagā || trisāhasrās tathā rājanstava putreṇa coditāḥ |

サンジャヤは言った。「大王よ、ドゥルヨーダナはドリシュタデュムナと戦いを交えました。万王の王よ、御子ドゥルヨーダナは並外れた力と武勇を備え、ドローナを討ったドリシュタデュムナに迫って刃を交えました。さらに大王よ、幾千の兵もまた御子に鼓舞され、戦いはなお前へと押し進められました。」

दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Nominative, Singular
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
धृष्टद्युम्नम्Dhrishtadyumna
धृष्टद्युम्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
FormMasculine, Accusative, Singular
अयोधयत्fought (against)
अयोधयत्:
TypeVerb
Rootयुध्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada, 4
त्रिसाहस्राःthree-thousand (in number)
त्रिसाहस्राः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रिसाहस्र
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाalso/then/thus
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
तवyour
तव:
TypePronoun
Rootत्वद्
FormGenitive, Singular, 2nd
पुत्रेणby (your) son
पुत्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Instrumental, Singular
चोदिताःurged/impelled
चोदिताः:
TypeAdjective
Rootचोदित
FormMasculine, Nominative, Plural, Past passive participle (क्त)

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
D
Duryodhana
D
Dhṛṣṭadyumna
D
Droṇa

Educational Q&A

The verse highlights how personal enmity and the momentum of war drive leaders to direct ever more forces into violence. Ethically, it underscores the tragic escalation that follows when rulers prioritize victory and pride over restraint and dharma, even as valor and martial duty are outwardly displayed.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Duryodhana directly engages Dhṛṣṭadyumna in combat. Dhṛṣṭadyumna is identified by the epithet ‘slayer of Droṇa,’ and Duryodhana is described as urging on large bodies of troops, intensifying the battle.