Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

उस भयंकर मुहूर्तमें गाण्डीव धनुषकी प्रत्यंचाको मण्डलाकार करके जब किरीटधारी अर्जुन शत्रुसेनापर टूट पड़े तथा बल और प्रतापमें बढ़ने लगे, उस समय धनुषकी टंकारकी प्रतिध्वनि आकाशगमें गूँज उठी, जिससे डरे हुए पक्षी पर्वतोंकी कन्दराओंमें छिप गये ।।

sañjaya uvāca | tasmin bhayaṅkare muhūrte gāṇḍīva-dhanuṣaḥ pratyāñcāṃ maṇḍalākāraṃ kṛtvā yadā kirīṭadhārī arjunaḥ śatru-senāyāṃ nipapāta ca bala-pratāpeṇa vardhamānaḥ, tadā dhanuṣaḥ ṭaṅkāra-pratidhvaniḥ ākāśe nināda; tena bhītāḥ pakṣiṇaḥ parvata-kandarāsu nilīnāḥ || tataḥ bhīmaseno 'nuyayau rathena pṛṣṭhe rakṣan pāṇḍavam ekavīraḥ | tau rājaputrau tvaritau rathābhyāṃ karṇāya yātau aribhir viṣaktau ||

サンジャヤは言った。その恐るべき刹那、冠を戴くアルジュナ――ガーンディーヴァの主――が弦を満円に引き絞って敵軍へと躍りかかり、力と威光をいよいよ増した。弓弦の轟きは天空にこだまし、怯えた鳥は山の洞穴に身を隠した。ついでビーマセーナが戦車で後ろから密着して追い、パーンダヴァの中でも際立つアルジュナを守護した。二人の王子はそれぞれの戦車を駆り、敵と斬り結びながらカルナへと急進した――戦の猛りのただ中に、同袍の契りと護りの務めが浮かび上がる。

तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
भीमसेनःBhimasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
अनुययौfollowed
अनुययौ:
TypeVerb
Rootअनु-या
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
रथेनby/with a chariot
रथेन:
Karana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Instrumental, Singular
पृष्ठेfrom behind / at the rear
पृष्ठे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपृष्ठ
FormNeuter, Locative, Singular
रक्षन्protecting
रक्षन्:
TypeVerb
Rootरक्ष्
FormŚatṛ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
पाण्डवम्the Pandava (Arjuna)
पाण्डवम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Accusative, Singular
एकवीरःthe lone hero / single champion
एकवीरः:
Karta
TypeAdjective
Rootएकवीर
FormMasculine, Nominative, Singular
तौthose two
तौ:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Dual
राजपुत्रौthe two princes
राजपुत्रौ:
Karta
TypeNoun
Rootराजपुत्र
FormMasculine, Nominative, Dual
त्वरितौhastening / swift
त्वरितौ:
TypeAdjective
Rootत्वरित
Formkta (past passive participle used adjectivally), Masculine, Nominative, Dual
रथाभ्याम्with (their) two chariots
रथाभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Instrumental, Dual
कर्णायtowards Karna / for Karna
कर्णाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Dative, Singular
यातौhaving gone / advanced
यातौ:
TypeVerb
Rootया
Formkta (past participle; used as finite-like predicate), Masculine, Nominative, Dual
अरिभिःwith enemies / by enemies
अरिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootअरी (अरि)
FormMasculine, Instrumental, Plural
विषक्तौengaged/locked (in combat)
विषक्तौ:
TypeAdjective
Rootवि-षञ्ज्
Formkta (past passive participle), Masculine, Nominative, Dual

संजय उवाच

S
Sanjaya
A
Arjuna
B
Bhimasena (Bhima)
K
Karna
G
Gandiva bow
B
bowstring (pratyanca)
C
chariot (ratha)
E
enemy army (shatru-sena)
S
sky (akasha)
M
mountain caves (parvata-kandara)
B
birds (pakshin)

Educational Q&A

Even in a violent and chaotic battlefield, dharma expresses itself as steadfast duty: Arjuna’s resolute advance embodies the warrior’s obligation to confront adharma, while Bhima’s following ‘from behind’ highlights protective responsibility and loyal support for a comrade—strength guided by purpose rather than mere aggression.

Arjuna draws the Gāṇḍīva’s string to full power and charges into the enemy ranks; the bow’s thunderous twang echoes in the sky, frightening birds into mountain caves. Bhima then follows in his chariot, guarding Arjuna, and together the two Pāṇḍava princes hurry forward, fighting through enemies as they advance toward Karṇa.