Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

दुःशासननिग्रहः—द्रोणधृष्टद्युम्नयुद्धप्रसङ्गः

Rebuke of Duḥśāsana; Context of the Droṇa–Dhṛṣṭadyumna Combat

विविंशतिक्षित्रसेनो विकर्णश्र तवात्मज: । अयोधयन्‌ भीमसेनं महत्या सेनया वृता:,आपके पुत्र विविंशति, चित्रसेन और विकर्ण--ये तीनों विशाल सेनाके साथ रहकर भीमसेनके साथ युद्ध करने लगे

viviṁśatiś citraseno vikarṇaś ca tavātmajaḥ | ayodhayan bhīmasenaṁ mahatyā senayā vṛtāḥ ||

サンジャヤは言った。「大王よ、汝の子ら——ヴィヴィṁシャティ、チトラセーナ、ヴィカルナ——は、大軍に囲まれていながら、ビーマセーナと戦いを交えた。この光景は戦の激化を物語る。数の優勢や守りの陣形でさえ、一人の恐るべき勇士の決意と武勇の前に試されるのである。」

विविंशतिViviṁśati (a prince)
विविंशति:
Karta
TypeNoun
Rootविविंशति
FormMasculine, Nominative, Singular
चित्रसेनःCitra-sena (a prince)
चित्रसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootचित्रसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
विकर्णःVikarṇa (a prince)
विकर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootविकर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
तवof you/your
तव:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
आत्मजाःsons
आत्मजाः:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मज
FormMasculine, Nominative, Plural
अयोधयन्fought (made war)
अयोधयन्:
Karta
TypeVerb
Rootयुध्
FormImperfect (Laṅ), Third, Plural, Parasmaipada, 4
भीमसेनम्Bhīmasena
भीमसेनम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Accusative, Singular
महत्याwith a great
महत्या:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormFeminine, Instrumental, Singular
सेनयाarmy
सेनया:
Karana
TypeNoun
Rootसेना
FormFeminine, Instrumental, Singular
वृताःsurrounded/encircled
वृताः:
Karta
TypeAdjective
Rootवृ (वरणे)
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past passive participle)

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
V
Viviṁśati
C
Citrasena
V
Vikarṇa
B
Bhīmasena

Educational Q&A

The verse highlights the testing ground of kṣatriya-dharma in war: lineage and numbers offer support, yet true outcome depends on courage, skill, and the moral momentum of the larger conflict. It also reflects how war draws many into direct confrontation with a few pivotal champions.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that three of his sons—Viviṁśati, Citrasena, and Vikarṇa—together with a large supporting force, are actively fighting Bhīmasena on the battlefield.