Previous Verse
Next Verse

Shloka 336

Droṇa-parva Adhyāya 94: Sātyaki–Sudarśana Yuddha (सात्यकि–सुदर्शन युद्ध)

धार्तराष्ट्रेष्चनीकेषु यतमानौ नरर्षभौ । इसी बीचमें अवसर पाकर अर्जुन शत्रुओंकी सेनामें घुस गये। परंतु कृतवर्माद्वारा रोक दिये जानेके कारण वे दोनों नरश्रेष्ठ युधामन्यु और उत्तमौजा प्रयत्न करनेपर भी आपके पुत्रोंकी सेनामें प्रवेश करनेका द्वार न पा सके

sañjaya uvāca | dhārtarāṣṭreṣu ca nīkeṣu yatamānau nararṣabhau | etasminn antare 'vasaraṁ prāpya arjunaḥ śatrūṇāṁ senāṁ praviṣṭaḥ | kṛtavarmṇā tu niruddhatvāt tau narau śreṣṭhau yudhāmanyuś ca uttamaujāś ca prayatnam api kurvāṇau tava putrāṇāṁ senāyāṁ praveśadvāraṁ na prāpuḥ ||

サンジャヤは言った。あの二人の雄々しき勇士が、カウラヴァの諸隊のただ中で、雄牛のごとく奮闘していたとき、アルジュナは隙を得て敵軍の中へ突入した。だがクリタヴァルマー(Kṛtavarmā)に阻まれたため、最上の戦士ユダーマニュ(Yudhāmanyu)とウッタマウジャス(Uttamaujas)の二人は、いかに力を尽くしても、あなたの御子らの軍へ入り込む道を見いだせなかった。

धार्तराष्ट्रेषुamong the Dhārtarāṣṭras (sons/forces of Dhṛtarāṣṭra)
धार्तराष्ट्रेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधार्तराष्ट्र
FormMasculine, Locative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
नीकेषुin the battle-formations/armies
नीकेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनीक
FormNeuter, Locative, Plural
यतमानौstriving, making effort
यतमानौ:
Karta
TypeVerb
Rootयत्
Formशानच् (present active participle), Masculine, Nominative, Dual
नरर्षभौtwo bulls among men (two best of men)
नरर्षभौ:
Karta
TypeNoun
Rootनरर्षभ
FormMasculine, Nominative, Dual

संजय उवाच

S
Sanjaya
A
Arjuna
K
Kritavarma
Y
Yudhamanyu
U
Uttamaujas
D
Dhartarashtra forces (Kauravas)
E
enemy army/host

Educational Q&A

The passage highlights how outcomes in war hinge not only on valor but also on timing and tactical openings: Arjuna succeeds by seizing an opportunity, while equally capable allies are thwarted by effective resistance. Ethically, it underscores disciplined effort and the reality that even righteous striving can be impeded by opposing skill.

During the fighting in the Kaurava formations, Arjuna finds a gap and pushes into the enemy host. Meanwhile, Yudhāmanyu and Uttamaujas attempt to follow or enter the Kaurava lines, but Kṛtavarmā blocks them, preventing their entry despite their efforts.