अध्याय ९१ — शैनेयस्य गजानीकभेदनं जलसंधवधश्च
Chapter 91: Sātyaki breaks the elephant array and slays Jalasaṃdha
चोदयन्तो हयांस्तूर्ण पलायन्ते सम तावका: । सादिनो रथिनश्वैव पत्तयश्चार्जुनादिता:,अर्जुनके बाणोंसे पीड़ित हुए आपके पैदल, घुड़सवार और रथी सैनिक चाबुक, धनुषकी कोटि, हुंकार, हाँकनेकी सुन्दर कला, कोड़ोंके प्रहार, चरणोंके आघात तथा भयंकर वाणीद्वारा अपने घोड़ोंको बड़ी उतावलीके साथ हाँकते हुए भाग रहे थे
sañjaya uvāca |
codayanto hayāṁs tūrṇaṁ palāyante sma tāvakāḥ |
sādino rathinaś caiva pattayaś cārjunāditāḥ ||
サンジャヤは言った。「馬を急き立てて、汝の軍勢は逃げ去った。騎兵も戦車武者も歩兵も――アルジュナの矢に苦しめられ――狂乱の退却に沈んだ。」
संजय उवाच
The verse highlights a battlefield ethical reality: courage and duty are tested under extreme pressure, and when fear dominates, even trained warriors may abandon formation and flee—showing how inner steadiness is as decisive as weapons.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Kaurava troops—cavalry, charioteers, and infantry—are being harried by Arjuna’s arrows and are retreating rapidly, driving their horses hard in panic.