Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

द्रोणपर्व — अध्याय ९०: हार्दिक्यस्य पराक्रमः

Kṛtavarmā’s Stand against the Pāṇḍavas

मृगाश्न घोरसंनादा: शिवाश्लाशिवदर्शना: । दक्षिणेन प्रयातानामस्माकं प्राणदंस्तथा,और जब हमलोग आगे बढ़ने लगे, तब भयंकर शब्द करनेवाले पशु और अशुभ दर्शनवाले सियार हमारे दाहिने आकर कोलाहल करने लगे

mṛgāś ca ghorasaṃnādāḥ śivāś cāśivadārśanāḥ | dakṣiṇena prayātānām asmākaṃ prāṇadaṃs tathā ||

サンジャヤは言った。「我らの軍が進み始めると、獣たちは恐るべき叫び声を上げ、不吉を告げる山犬(ジャッカル)が右方に現れて吠え立てた。まるで我らの命の息そのものに噛みつかんばかりであった。この兆しは、道義と戦略の両面からの警告である。暴力がいよいよ激しくなろうとする時、自然さえ抗議するかのように、アダルマに駆られた戦が追う者にもたらす破滅を示すのだ。」

मृगाश्नाःbeast-eaters (carnivorous animals)
मृगाश्नाः:
Karta
TypeNoun
Rootमृगाश्न (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
घोर-संनादाःhaving dreadful cries/sounds
घोर-संनादाः:
Karta
TypeAdjective
Rootघोरसंनाद (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
शिवाःjackals
शिवाः:
Karta
TypeNoun
Rootशिवा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
अशिव-दर्शनाःof inauspicious appearance/portent
अशिव-दर्शनाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअशिवदर्शन (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
दक्षिणेनon the right side / to the right
दक्षिणेन:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
प्रयातानाम्of (us) who were proceeding/setting forth
प्रयातानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootप्र-या (धातु) + क्त (प्रयात) → प्रयात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
अस्माकम्of us / our
अस्माकम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, Genitive, Plural
प्राण-दान्life-taking / life-threatening (omens)
प्राण-दान्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्राणद (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
तथाthus / likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)

संजय उवाच

S
Sañjaya
M
mṛga (wild beasts)
Ś
śivā (jackals)
K
Kaurava army (implied by asmākam)

Educational Q&A

The verse highlights the epic motif that moral disorder (adharma) in war is mirrored by ominous signs in nature. Such portents function as ethical warnings: when one advances toward destructive action, consequences—fear, loss, and ruin—are already intimated.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that as their side moved forward, terrifying cries of beasts and the howling of jackals appeared on the right, an inauspicious omen suggesting danger and impending calamity for the advancing troops.