Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Sātyaki’s Assurance and the Protection of Dharmarāja (सात्यकिवचनम्—धर्मराजरक्षणविचारः)

त॑ निविष्टं शुभां कक्ष्यामभिवन्द्याग्रत: स्थितम्‌ | तमुत्थायार्जुन॑ प्रेम्णा सस्वजे पाण्डवर्षभ:

taṁ niviṣṭaṁ śubhāṁ kakṣyām abhivandya agrataḥ sthitam | tam utthāya arjunaḥ premṇā sasvaje pāṇḍavarṣabhaḥ ||

サञ्जयは語った。吉祥なる間に座すその人に恭しく礼拝し、御前に立ったのち、アルジュナは立ち上がり、情愛に動かされて抱きしめた――パーンダヴァの中の雄牛たる者を。戦の苛烈さのただ中にあっても、長老への敬意と血縁・忠義の絆がなお人の振る舞いを形づくることを示す一瞬である。

तंhim
तं:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
निविष्टम्seated
निविष्टम्:
Karma
TypeVerb
Rootनि-विश्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Accusative, Singular
शुभाम्auspicious
शुभाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशुभ
FormFeminine, Accusative, Singular
कक्ष्याम्girdle/waist-band
कक्ष्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootकक्षा
FormFeminine, Accusative, Singular
अभिवन्द्यhaving saluted
अभिवन्द्य:
TypeVerb
Rootअभि-वन्द्
Formल्यप् (absolutive/gerund), true
अग्रतःin front
अग्रतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअग्रतस्
Formtrue
स्थितम्standing
स्थितम्:
Karma
TypeVerb
Rootस्था
Formक्त (past passive participle), Masculine, Accusative, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
TypeVerb
Rootउत्-स्था
Formल्यप् (absolutive/gerund), true
अर्जुनःArjuna
अर्जुनः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रेम्णाwith affection
प्रेम्णा:
Karana
TypeNoun
Rootप्रेमन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
सस्वजेembraced
सस्वजे:
TypeVerb
Rootसम्-स्वज्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
पाण्डवर्षभःthe bull among the Pandavas (best of the Pandavas)
पाण्डवर्षभः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव-ऋषभ
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
अर्जुन (Arjuna)
पाण्डव (Pāṇḍavas)
शुभा कक्ष्या (auspicious chamber)

Educational Q&A

The verse highlights dharmic conduct expressed through courtesy and reverence—saluting first, then acting from sincere affection. Even in a war narrative, ethical restraint and respect for relationships remain central.

Sañjaya describes Arjuna approaching a respected person seated in an auspicious chamber; Arjuna stands before him, offers a formal salutation, then rises and embraces him affectionately.