अध्याय ३१ — द्रोणानीके तुमुलसंग्रामः
The Tumultuous Battle around Droṇa’s Formation
अन्तरं भीमसेनस्य प्रापतन्नमितौजस: । सात्यकेश्वचैव वीरस्य धृष्टद्युम्नस्य वा विभो,प्रभो! वह भयंकर संग्राम छिड़ जानेपर समस्त योद्धा निर्भय-से होकर आर्यजनोचित्त पुरुषार्थ प्रकट करने लगे। जब सब ओरसे हथियार उठे हुए थे और राजा युधिष्ठिर सामने आ पहुँचे थे, उस दशामें भीमसेन, सात्यकि अथवा वीर धृष्टद्युम्मकी असावधानीका लाभ उठाकर अमिततेजस्वी कौरवयोद्धा पाण्डव-सेनापर टूट पड़े
sañjaya uvāca | antaraṃ bhīmasenasya prāpatann amitaujasaḥ | sātyakeś caiva vīrasya dhṛṣṭadyumnasya vā vibho prabho |
サञ्जयは語った。おお大いなる主よ、計り知れぬ武威をもつクル族(カウラヴァ)の戦士たちは突進し、隙を求めて、ビーマセーナ、サーティヤキ、あるいは勇将ドリシュタデュムナのわずかな不注意をも利用しようとした。恐るべき戦が燃え上がり、四方で武器が掲げられると、戦士たちは恐れなく高貴なる者(ārya)の誉れとされる男子の勇を示したが、その戦圧のただ中でカウラヴァは一瞬の油断に乗じてパーンダヴァ軍を崩そうとした。
संजय उवाच
In the chaos of war, valor must be joined with vigilance: even a brief 'antaram' (opening) can be exploited. The verse highlights the ethical tension between noble courage and the harsh strategic reality of battle.
As the fierce fighting intensifies, the Kaurava fighters surge forward, trying to take advantage of any momentary lapse by key Pāṇḍava champions—Bhīma, Sātyaki, or Dhṛṣṭadyumna—to break into and damage the Pāṇḍava formation.