Shloka 13

Devanagari script

ततश्नकृषतुर्भीम॑ सर्वशस्त्रायुधानि च । नारायणास्त्रशान्त्यर्थ नरनारायणौ बलात्‌

Transliteration

tataḥ śanakṛturbhīma sarvaśastrāyudhāni ca | nārāyaṇāstraśāntyarthaṁ naranārāyaṇau balāt ||

Translation

サञ्जयは語った。「ついでビーマは意を決して自制し、あらゆる武器と戦具を捨て去った。ナーラーヤナの神矢を鎮めるため、双子の聖仙ナーラとナーラーヤナが、抗しがたい力をもってそれを静めたのである。」

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न
• Form: निषेध-अव्यय

• अकृषतुः: the two did not draw/pull out
• Type: Verb
• Root: कृष् (आकर्षणे)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, द्विवचनम्

• भीमम्: Bhima
• भीमम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सर्व: all
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (समासपूर्वपदत्वेन)

• शस्त्र: weapons (missiles/arms)
• Type: Noun
• Root: शस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (समासपूर्वपदत्वेन)

• आयुधानि: weapons, arms
• आयुधानि: Karma
• Type: Noun
• Root: आयुध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: समुच्चय-अव्यय

• नारायण: Narayana (as in Narayana-weapon)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (अस्त्रनाम), षष्ठी-तत्पुरुषसमासपूर्वपदत्वेन

• अस्त्र: weapon (astra)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-तत्पुरुषः (नारायणस्य अस्त्रम्)

• शान्ति: pacification, quelling
• Type: Noun
• Root: शान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी-तत्पुरुषसमासपूर्वपदत्वेन

• अर्थम्: for the purpose (of)
• अर्थम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (शान्त्यर्थम् = शान्त्यै अर्थम्)

• नर: Nara
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम् (समासपूर्वपदत्वेन)

• नारायणौ: Nara and Narayana (the two sages)
• नारायणौ: Karta
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम् (नर-नारायणौ)

• बलात्: by force, forcibly
• बलात्: Karana
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम् (अव्ययीभावार्थे: 'by force')

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Bhīma
• Nara
• Nārāyaṇa
• Nārāyaṇāstra

Educational Q&A

What is the core teaching?

When confronted with a divinely empowered force like the Nārāyaṇāstra, ethical restraint and surrender to higher spiritual power are superior to stubborn reliance on physical strength. The verse highlights that dharma in war includes knowing when to desist.

What is happening in the narrative?

Sañjaya reports that Bhīma deliberately puts aside his weapons, and that the Nārāyaṇāstra is pacified through the overpowering agency of Nara and Nārāyaṇa, indicating the neutralization of a catastrophic divine weapon.