Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

ततः प्रवत्ते संग्रामे विमिश्रा: कुरुसोमका: । अन्योन्यमभिगर्जान्त: शस्त्रैदेहानपातयन्‌,युद्ध आरम्भ हो जानेपर कौरव तथा सोमकयोद्धा परस्पर मिश्रित हो गये और एक- दूसरेके निकट गर्जना करते हुए शस्त्रोंद्वारा अपने-अपने शत्रुओंके शरीरोंको धराशायी करने लगे

tataḥ pravatte saṅgrāme vimiśrāḥ kurusomakāḥ | anyonyam abhigarjantaḥ śastrair dehān apātayan ||

戦が完全に始まると、クルの武者とソーマカの戦士たちは入り乱れて近接戦となった。互いに間近で咆哮し合い、武器を振るって、それぞれの敵の身体を次々と倒してゆく—武勇と憤怒がうねり上がる一方で、殺戮の道義的代償が沈黙のうちに積み重なる、戦の奔流の光景である。

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय
प्रवृत्तेhaving started, commenced
प्रवृत्ते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootप्रवृत्त (√वृत् + प्र, क्त)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् (संग्रामे इति सह)
संग्रामेin the battle
संग्रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंग्राम
Formपुंलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्
विमिश्राःmingled, intermingled
विमिश्राः:
Karta
TypeAdjective
Rootविमिश्र (वि + √मिश्र्, क्त/विशेषण-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्
कुरु-सोमकाःthe Kurus and the Somakas
कुरु-सोमकाः:
Karta
TypeNoun
Rootकुरु + सोमक
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्
अन्योन्यम्mutually, each other
अन्योन्यम्:
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य
Formअव्यय (क्रियाविशेषणम्)
अभिगर्जन्तःroaring at (one another)
अभिगर्जन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootअभिगर्जत् (अभि + √गर्ज्, शतृ)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (वर्तमानकालिकः कृदन्तः)
शस्त्रैःwith weapons
शस्त्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootशस्त्र
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया बहुवचनम्
देहान्bodies
देहान्:
Karma
TypeNoun
Rootदेह
Formपुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्
अपातयन्they felled, caused to fall
अपातयन्:
TypeVerb
Rootअप + √पत् (णिच्) → अपातयत्
Formलङ् (अनद्यतनभूत) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्

कृप उवाच

K
Kurus
S
Somakas
W
weapons (śastra)
B
battle (saṅgrāma)

Educational Q&A

The verse highlights the irreversible momentum of war: once combat begins, opponents intermingle and violence escalates rapidly. Implicitly, it points to the ethical tension of kṣatriya valor—courage and duty expressed through battle—set against the grave human cost of bringing bodies down with weapons.

Kṛpa describes the battle’s onset: Kuru and Somaka warriors close in, mix together in the melee, shout challenges, and strike each other with weapons, causing many fighters to fall.