Adhyaya 182

Verse 1

ऑपनआक्राा बछ। 5 - खंभेके समान आकृतिवाले। अशीर्त्याधिकशततमो<& ध्याय: घटोत्कचके वधसे पाण्डवोंका शोक तथा श्रीकृष्णकी प्रसन्नता और उसका कारण संजय उवाच हैडिम्बिं निहतं दृष्टवा विशीर्णमिव पर्वतम्‌ । बभूवु: पाण्डवा: सर्वे शोकबाष्पाकुलेक्षणा:

サञ्जयは言った。「王よ、ヒディンバの子ガトートカチャが討たれ、砕け崩れた山のように横たわるのを見て、パーンダヴァらは皆、悲嘆に沈み、目には涙が満ちた。」

Verse 2

वासुदेवस्तु हर्षण महताभिपरिप्लुत: । ननाद सिंहनादं वै पर्यष्वजत फाल्गुनम्‌,परंतु वसुदेवनन्दन भगवान्‌ श्रीकृष्ण बड़े हर्षमें मगन होकर सिंहनाद करने लगे। उन्होंने अर्जुनको छातीसे लगा लिया

サञ्जयは言った。「しかしヴァースデーヴァ（クリシュナ）は大いなる歓喜に満たされ、獅子の咆哮を放って、ファールグナ（アルジュナ）を胸に抱きしめた。」

Verse 3

स विनद्य महानादमभीषून्‌ संनियम्य च । ननर्त हर्षसंवीतो वातोद्धूत इव ट्रुम:,वे बड़े जोरसे गर्जना करके घोड़ोंकी रास रोककर हवाके हिलाये हुए वृक्षके समान हर्षसे झूमकर नाचने लगे

サञ्जयは言った。大音声を放ち、ついで馬の手綱を引き締めて制すると、彼は歓喜に包まれて舞い始めた――風に揺さぶられる樹のように。

Verse 4

ततः परिष्वज्य पुन: पार्थमास्फोट्य चासकृत्‌ । रथोपस्थगतो धीमान्‌ प्राणदत्‌ पुनरच्युत:

サञ्जयは言った。ついでアチュタ（クリシュナ）は再びパールタを抱きしめ、幾度も背を叩いた。戦車の後部に座する賢者アチュタは、またも大音声を放ち、戦の重圧のただ中で勇気と決意を呼び覚ました。

Verse 5

प्रह्ष्टमनसं ज्ञात्वा वासुदेव॑ महाबल: । अर्जुनो<थाब्रवीद्‌ राजन्नातिहृष्टमना इव,राजन! भगवान्‌ श्रीकृष्णके मनमें अधिक प्रसन्नता हुई जानकर महाबली अर्जुन कुछ अप्रसन्न-से होकर बोले--

サञ्जयは言った。ヴァースデーヴァ（クリシュナ）の内心が喜びに満ちているのを知ると、剛勇のアルジュナは王よ、あなたに向かって語った――しかし彼自身の心は、さほど浮き立ってはいないようであった。

Verse 6

अतिहर्षोडयमस्थाने तवाद्य मधुसूदन । शोकस्थाने तु सम्प्राप्ते हैडिम्बस्य वधेन तु

サञ्जयは言った。「マドゥスーダナよ、今日は時ならぬところで、あなたはあまりにも喜びを示しておられる。だが我らにとっては悲嘆の時だ――ヒディムバーの子、ハイディムバ（ガトートカチャ）が討たれたのだから。」

Verse 7

विमुखानीह सैन्यानि हतं दृष्टवा घटोत्कचम्‌ । वयं च भृशमुद्विग्ना हैडिम्बेस्तु निपातनात्‌

サञ्जयは言った。「ガトートカチャが討たれたのを見て、ここにいる軍勢は戦から背を向け、乱れて退いている。我らもまた、ヒディムバーの子が倒れたゆえに、深く動揺している。」

Verse 8

नैतत्कारणमल्पं हि भविष्यति जनार्दन । तदद्य शंस मे पृष्ट: सत्यं सत्यवतां वर

おおジャナールダナよ、このような歓喜が起こるのは些細な理由ではあるまい。ゆえに今日、我が問いに答えて、真実を語り給え――真実を語る者の中の最勝者よ――その真の理由を。

Verse 9

यद्येतन्न रहस्यं ते वक्तुमर्हस्यरिंदम । धैर्यस्य वैकृतं ब्रूहि त्वमद्य मधुसूदन

サンジャヤは言った。「おお敵を屈する者よ、もしこれが秘すべき事でなく、語るにふさわしいとお思いなら、どうか告げ給え。おおマドゥスーダナよ、今日のその異様な歓喜の顕れにより、我らの平静は揺らいでいる。ゆえに、その因を明かし給え。」

Verse 10

समुद्रस्येव संशोष॑ मेरोरिव विसर्पणम्‌ । तथैतदद्य मन्ये5हं तव कर्म जनार्दन

サンジャヤは言った。「おおジャナールダナよ、海が干上がり、須弥山がその座を離れて動くなら、それは驚異であろう。まさにそれと同じく、今日の御身の振る舞い――このあからさまな歓喜の顕れ――を、我は驚くべきものと見る。」

Verse 11

भगवान्‌ श्रीकृष्णने कहा--धनंजय! आज वास्तवमें मुझे यह अत्यन्त हर्षका अवसर प्राप्त हुआ है

福徳具足の主シュリー・クリシュナは語った。「ダナンジャヤよ、今日まことに、我には至上の歓喜の機会が授けられた。その理由を我より聞け。我が心をたちまち深い喜びで満たす、その尊き因は次のとおりである。」

Verse 12

शक्ति घटोत्कचेनेमां व्यंसयित्वा महाद्युते । कर्ण निहतमेवाजौ विद्धि सद्यो धनंजय

風神は言った。「おお大いなる光輝を帯びる者よ、この神槍がガトートカチャによって狙いを外させられたなら、戦場のカルナはもはや討たれたも同然と知れ、ダナンジャヤよ。大威光のダナンジャヤよ――インドラより授けられた槍がガトートカチャの働きによってカルナの手から引き離されたなら、この戦においてカルナはほどなく倒れる運命にあると見なすがよい。」

Verse 13

शक्तिहस्तं पुनः: कर्ण को लोके5स्ति पुमानिह । य एनमभितस्तिछेत्‌ कार्तिकेयमिवाहवे,इस संसारमें कौन ऐसा पुरुष है, जो युद्धस्थलमें कार्तिकेयके समान शक्तिशाली कर्णके सामने खड़ा हो सके

ヴァーユは言った。「重ねて問う。この世に——ここにいるいかなる男が——手にシャクティを携えるカルナに正面から立ち向かえようか。戦場において彼は、まさしくカールティケーヤそのものだ。」

Verse 14

दिष्ट्यापनीतकवचो दिष्ट्यापह्तकुण्डल: । दिष्ट्या सा व्यंसिता शक्तिरमोघास्य घटोत्कचे

ヴァーユは言った。「まことに幸いだ、カルナが天授の鎧を剥がされたことは。幸いだ、耳飾りも奪われたことは。さらに幸いだ、決して外さぬ槍——シャクティ——がガトートカチャに費やされ、彼の手を離れたことは。」

Verse 15

यदि हि स्यात्‌ सकवचस्तथैव स्यात्‌ सकुण्डल: । सामरानपि लोकांस्त्रीनेक: कर्णो जयेद्‌ रणे,यदि कर्ण कवच और कुण्डलोंसे सम्पन्न होता तो वह अकेला ही रणभूमिमें देवताओंसहित तीनों लोकोंको जीत सकता था

ヴァーユは言った。「もしカルナが生来の鎧と耳飾りをなお身につけていたなら、戦場において彼はただ一人で三界を——神々をも含めて——征服し得たであろう。」

Verse 16

वासवो वा कुबेरो वा वरुणो वा जलेश्वर: । यमो वा नोत्सहेत्‌ कर्ण रणे प्रतिसमासितुम्‌,उस अवस्थामें इन्द्र, कुबेर, जलेश्वर वरुण अथवा यमराज भी रणभूमिमें कर्णका सामना नहीं कर सकते थे

ヴァーユは言った。「その状態であれば、インドラ（ヴァーサヴァ）も、クベーラも、水界の主ヴァルナも、さらにはヤマでさえ、戦場でカルナに正面から挑む勇気は持てなかったであろう。」

Verse 17

गाण्डीवमुद्यम्य भवांश्क्रं चाहं सुदर्शनम्‌ । न शक्तौ स्वो रणे जेतुं तथायुक्त नरर्षभम्‌

ヴァーユは言った。「たとえお前がガーンディーヴァを掲げ、私がスダルシャナの円盤を携え、二人そろって進軍したとしても、鎧と耳飾りに守られて立つかぎり、人中の雄牛たるカルナを戦場で打ち破る力は、なお我らにはない。」

Verse 18

त्वद्धितार्थ तु शक्रेण मायापहृतकुण्डल: । विहीनकवचश्चायं कृत: परपुरंजय:,तुम्हारे हितके लिये इन्द्रने शत्रु-नगरीपर विजय पानेवाले कर्णके दोनों कुण्डल मायासे हर लिये और उसे कवचसे भी वंचित कर दिया

風神ヴァーユは言った。「汝のために、シャクラ（インドラ）はマーヤー（幻惑の策）を用いてカルナの二つの耳飾りを奪い、この敵城を征する者から、生まれつきの甲冑までも失わせたのだ。」

Verse 19

उत्कृत्य कवचं यस्मात्‌ कुण्डले विमले च ते । प्रादाच्छक्राय कर्णो वै तेन वैकर्तन: स्मृत:

カルナは自らの身より、生まれつきの甲冑と清らかな二つの耳飾りを切り取ってシャクラ（インドラ）に与えた。ゆえに彼は「ヴァイカルタナ」—「切り離した者」と呼ばれるのである。

Verse 20

आशीविष इव क्रुद्धो जृभितो मन्त्रतेजसा । तथाद्य भाति कर्णो मे शान्तज्वाल इवानल:

風神ヴァーユは言った。「怒れる毒蛇も、真言の威力により身動きできずに固まる。燃えさかる火も、炎が鎮められれば、ただの火のように見える。今日のカルナは私にはそのように映る——姿はあれど、力は抑えられ、勢いは奪われている。」

Verse 21

यदाप्रभृति कर्णाय शक्तिर्दत्ता महात्मना । वासवेन महाबाहो क्षिप्ता यासै घटोत्कचे

大いなる魂のヴァーサヴァ（インドラ）が、天授の甲冑と耳飾りの代償としてカルナに神槍シャクティを授け、そしてその武器がガトートカチャへ投げ放たれて以来、カルナはそのシャクティを得て（しかも使い果たしたのち）、大腕の者よ、汝を戦場ですでに討たれたものと常に見なしていた。

Verse 22

कुण्डलाभ्यां निमायाथ दिव्येन कवचेन च । तां प्राप्पामन्यत वृष: सतत त्वां हतं रणे

風神ヴァーユは言った。「耳飾りと神の甲冑を手放して、その（無敵の）力を得たゆえに、ヴリシャ（カルナ）は大腕の者よ、汝を戦場ですでに討たれたものと絶えず見なしていた。」

Verse 23

एवंगतो5पि शक्‍्यो<यं हन्तुं नान्‍येन केनचित्‌ । ऋते त्वां पुरुषव्याप्र शपे सत्येन चानघ

たとえこのように衰えた有様であっても、彼を討てるのは他の誰でもない。そなたのみだ、人中の虎よ——罪なき者よ——真実にかけて誓う。カルナは、そなた以外のいかなる戦士にも討たれはしない。

Verse 24

ब्रह्मण्य: सत्यवादी च तपस्वी नियतव्रत:ः । रिपुष्वपि दयावांश्व॒ तस्मात्‌ कर्णो वृष: स्मृत:

風神ヴァーユは言った。「カルナは婆羅門に篤く、真実を語り、苦行を修め、戒めと誓願を厳しく守る者である。敵に対してさえ慈悲を示す。ゆえにカルナは『ヴリシャ（Vṛṣa）』—法（ダルマ）に堅く立つ義人として記憶されるのだ。」

Verse 25

युद्धशौण्डो महाबाहुर्नित्योद्यतशरासन: । केसरीव वने नर्दन्‌ मातड़ इव यूथपान्‌

ヴァーユは言った。「彼は大いなる腕を持つ勇者、常に戦を望み、弓はいつも弦を張って備えている。森にあって獅子のごとく咆哮し、敵軍の将たちを震え上がらせるさまは、発情期の雄象が群れの首領を蹴散らすがごとし。」

Verse 26

मध्यं गत इवादित्यो यो न शक्यो निरीक्षितुम्‌

ヴァーユは言った。「真昼の太陽のごとく、直視することかなわぬ者—それがカルナだ。人中の獅子よ、そなたの高潔なる第一の戦士たちでさえ、燃えさかる正午の太陽を見つめられぬように、彼へ視線を据えることができぬ。さらに、澄みわたる秋空に太陽が無数の光を散らすように、カルナは戦場で矢を網のごとく張りめぐらすのだ。」

Verse 27

त्वदीयै: पुरुषव्यात्र योधमुख्यैर्महात्मभि: । शरजालसहसांशु: शरदीव दिवाकर:

ヴァーユは言った。「人中の虎よ、そなたの第一の戦士たちは、いかに大いなる魂を持とうとも、カルナを見据えることすらできぬ。澄みきった秋空の太陽が千の光を散らすように、カルナは戦場で網のごとき矢の雨を広げるのだ。」

Verse 28

तपान्ते जलदो यद्धच्छरधारा: क्षरन्‌ मुहुः । दिव्यास्त्रजलद: कर्ण: पर्जन्य इव वृष्टिमान्‌

季節の灼熱にあぶられた雨雲が、幾度となく水の流れを注ぎ落とすように、カルナもまた—神々の武器という水を授ける雲のごとく—矢の奔流を繰り返し降らせ、戦場を絶え間ない戦の嵐で満たし続けた。

Verse 29

त्रिदशैरपि चास्यद्धि: शरवर्ष समन्तत:ः । अशक्यस्तदयं जेतुं स्रवद्धिमासशोणितम्‌,चारों ओर बाणोंकी वृष्टि करके शत्रुओंके शरीरोंसे रक्त और मांस बहानेवाले देवता भी कर्णको परास्त नहीं कर सकते

聖なる風神ヴァーユは言った。「たとえ神々自身が四方から彼に矢の雨を降らせようとも、この戦士は討ち伏せられぬ。戦いのさなか、敵の肉と血を流れ出させる者だからだ。」

Verse 30

कवचेन विहीनश्न कुण्डलाभ्यां च पाण्डव | सोख्द्य मानुषतां प्राप्तो विमुक्त: शक्रदत्तया,पाण्डुनन्दन! कर्ण कवच और कुण्डलसे हीन तथा इन्द्रकी दी हुई शक्तिसे शून्य होकर अब साधारण मनुष्यके समान हो गया है

ヴァーユは言った。「パーンダヴァよ、いまカルナはカヴァチャ（鎧）とクンダラ（耳飾り）を奪われ、さらにシャクラ（インドラ）から授かった神槍シャクティまでも失った。ゆえに彼は、ただの人間と同じ位に落ちたのだ。かつての不死身は解かれ、贈与と誓願、そして神々との取引が負うダルマの重みが、いま戦の潮目を変えつつある。」

Verse 31

एको हि योगो5स्य भवेद्‌ वधाय च्छिद्रे होनं स्वप्रमत्त: प्रमत्तम्‌ । कृच्छू प्राप्त रथचक्रे विमग्ने हन्या: पूर्व त्वं तु संज्ञां विचार्य

ヴァーユは言った。「彼を討つ手立てはただ一つ。隙が生じたとき—彼が不注意で、そなたが完全に警戒しているとき—その瞬間に打て。戦いの最中、呪いのゆえにカルナの戦車の車輪が大地に沈み、彼が窮地に陥ったなら、そなたは全身全霊で目を凝らし、我が合図に従って、立ち直る前に討ち取れ。」

Verse 32

न हाद्यतास्त्रं युधि हन्यादजय्य- मप्येकवीरो बलभित्‌ सवज्ञ: । जरासंधश्चेदिराजो महात्मा महाबाहुश्वैकलव्यो निषाद:

ヴァーユは言った。「戦場においては、たとえ一人の英雄が—強大で、万事を見通し、他者の力を砕く者であっても—武器によって、真に武器では征服できぬ者を討ち倒すことはできぬ。かつてそのようであったのが、ジャラーサンダ、そして大いなる魂をもつチェーディ国王、さらにニシャーダのエーカラヴィヤ、剛腕の士である。」

Verse 33

अथापरे निहता राक्षसेन्द्रा हिडिम्बकिर्मीरवकप्रधाना: । अलायुध: परचक्रावमर्दी घटोत्कचश्नोग्रकर्मा तरस्वी

風神ヴァーユは言った。「これらのほかにも、ヒディンバ、キルミーラ、バカらを首魁とする他の羅刹王たちもまた討たれた。敵軍を踏み砕くアラーユダ、そして迅速にして業の恐るべきガトートカチャも同様に、ただ汝の安寧のために、殺し、また殺されるよう定められたのだ。」

Verse 131

श्रीवायुदेव उवाच अतिहर्षमिमं प्राप्तं शृणु मे त्वं धनंजय । अतीव मनस: सद्य: प्रसादकरमुत्तमम्‌

聖なる風神ヴァーユデーヴァは言った。「おお、ダナンジャヤよ、我が言葉を聞け。われはいま大いなる歓喜を得た——心にたちまち澄明と安らぎをもたらす、最上の悦びである。」

Verse 180

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे घटोत्कचवधे श्रीकृष्णहर्षेडशीत्यधिकशततमो<ध्याय:

かくして『聖マハーバーラタ』の「ドローナ篇」—とりわけ「ガトートカチャ殺害篇」、夜戦の叙述におけるガトートカチャの死—において、「聖クリシュナの歓喜」を標として第百八十二章は終わる。章末の詞は、この出来事を戦争における道義と戦略の決定的転回点として位置づける。夜の暴虐と超常の武器が極みに達し、その帰結が戦場におけるダルマと生存の均衡を塗り替えるのである。

Verse 326

एकैकशो निहता: सर्व एते योगैस्तैस्तैस्त्वद्धितार्थ मयैव । अन्यथा जब वह युद्धके लिये अस्त्र उठा लेगा

風神ヴァーユは言った。「これらの者は皆、われがただ一人、さまざまな策をもって一人ずつ討ち果たした。すべては汝のためである。さもなくば、彼が戦のために武器を執り上げるその時、三界第一の勇士と称えられる金剛杵の主インドラでさえ、あの不敗の戦士カルナを討つことはできぬ。摩掲陀王ジャラーサンダ、志高き支提王シシュパーラ、そして強大な腕を持つニシャーダ族のエーカラヴィヤ——彼らもまた、汝の益のため、われが手段を変えて一人ずつ滅ぼしたのだ。」

Verse 2536

विमदान्‌ रथशार्दूलान्‌ कुरुते रणमूर्थनि । महाबाहु कर्ण युद्धमें कुशल है। उसका धनुष सदा उठा ही रहता है। वनमें दहाड़नेवाले सिंहके समान वह सदा गर्जता रहता है। जैसे मतवाला हाथी कितने ही यूथपतियोंको मदरहित कर देता है

風神ヴァーユデーヴァは言った。「戦の頂においてカルナは、虎のごとき戦車武者たちの誇りすら失わせる。強き腕を持ち、戦に通じ、その弓は常に掲げられている。森に吼える獅子のように、彼は絶えず轟きわたる。さらに、発情した象が多くの群れの長から酔いを奪い去るように、カルナは戦いの口に立ち、獅子のごとき勇をもって、大車戦士たちの驕りさえ打ち砕くのだ。」