Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

पदमस्यानुगच्छ त्वं मा विचारय पाण्डव | उस महाभयंकर वर्तमान महायुद्धको देखकर कमलनयन भगवान्‌ श्रीकृष्णने अर्जुनसे इस प्रकार कहा--'पाण्डुनन्दन! देखो, महाबाहु भीमसेन राक्षसराज अलायुधके वशमें पड़ गये हैं। तुम शीघ्र उन्हींके मार्गपर चलो। कोई दूसरा विचार मनमें न लाओ ।। ३२-३३ $ ।। धृष्टद्युम्न: शिखण्डी च युधामन्यूत्तमौजसौ

sañjaya uvāca | padam asyānugaccha tvaṃ mā vicāraya pāṇḍava | dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca yudhāmanyūttamaujāsau ||

サンジャヤは言った。「『パーンダヴァよ、彼の足跡そのものを追え。ためらうな、ほかの思いを心に入れるな。』」(ここで語りは、そこに居合わせた武将たちの名を挙げる。)「ドリシュタデュムナ、シカンディ、そして剛勇の戦士ユダーマニュとウッタマウジャス……。」この段は、恐るべき戦場における断乎たる行動の緊急性を示す。疑いから生じる遅れは、戦略の失策であるのみならず、道義の過ちともなりうるからである。

पदम्path/footstep
पदम्:
Karma
TypeNoun
Rootपद
FormNeuter, Accusative, Singular
अस्यof him/of this (person)
अस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अनुगच्छfollow
अनुगच्छ:
Kriya
TypeVerb
Rootअनु-गम्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
FormProhibitive particle
विचारयconsider/deliberate
विचारय:
Kriya
TypeVerb
Rootवि-चर्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
पाण्डवO Pandava
पाण्डव:
Sambodhana
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Vocative, Singular
धृष्टद्युम्नःDhrishtadyumna
धृष्टद्युम्नः:
Karta
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
FormMasculine, Nominative, Singular
शिखण्डीShikhandi
शिखण्डी:
Karta
TypeNoun
Rootशिखण्डिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
FormConjunction
युधामन्यूYudhamanyu
युधामन्यू:
Karta
TypeNoun
Rootयुधामन्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
उत्तमौजसौUttamaujas (two-person dual form used as a name)
उत्तमौजसौ:
Karta
TypeNoun
Rootउत्तमौजस्
FormMasculine, Nominative, Dual

संजय उवाच

S
Sanjaya
P
Pandava (Arjuna)
D
Dhrishtadyumna
S
Shikhandi
Y
Yudhamanyu
U
Uttamaujas

Educational Q&A

In a moment of extreme danger, righteous duty may require swift, unwavering action. The injunction “do not deliberate” is not anti-wisdom; it targets paralyzing hesitation when the correct course is already clear and delay would endanger allies and the larger cause.

Sanjaya narrates an urgent command to a Pandava hero to pursue immediately along another’s route, without second thoughts. The verse then names key Pandava warriors—Dhrishtadyumna, Shikhandi, Yudhamanyu, and Uttamaujas—indicating the forces and leaders involved as the battle situation rapidly develops.