Previous Verse
Next Verse

Shloka 443

Śiva’s Battlefield Manifestation and Vyāsa’s Śatarudrīya Exposition (शिवप्रादुर्भावः शतरुद्रीयव्याख्यानम्)

दभ्मतुर्मुदिती शड्खौ वासुदेवधनंजयौ । भरतश्रेष्ठ! रणभूमिमें आपके योद्धाओंको जीतकर प्रसन्नतासे भरे हुए भगवान्‌ श्रीकृष्ण और अर्जुन अपना-अपना शंख बजाने लगे

sañjaya uvāca | dadhmatuḥ muditau śaṅkhau vāsudeva-dhanañjayau | bharataśreṣṭha! raṇabhūmau tava yodhān jitvā praharṣa-pūrṇau bhagavān śrīkṛṣṇaś cārjunaś ca sva-sva-śaṅkhaṃ dadhmatuḥ ||

サンジャヤは言った。「おお、バーラタ族の最勝者よ。戦場において、汝の戦士たちを打ち破ったのち、ヴァースデーヴァ(シュリー・クリシュナ)とダナンジャヤ(アルジュナ)は歓喜に満ち、それぞれの法螺貝を吹き鳴らした。その響きは単なる勝利の誇示ではなく、戦の道義的重みのただ中で、決意と正しき目的を意図して宣言するものであった。」

दध्मतुःblew (a conch)
दध्मतुः:
Karta
TypeVerb
Rootध्मा (ध्मा/ध्मा॒)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Dual, Parasmaipada
मुदितौgladdened, joyful
मुदितौ:
Karta
TypeAdjective
Rootमुदित (ppp of √मुद्)
FormMasculine, Nominative, Dual
शङ्खौtwo conches
शङ्खौ:
Karma
TypeNoun
Rootशङ्ख
FormMasculine, Accusative, Dual
वासुदेवVāsudeva (Kṛṣṇa)
वासुदेव:
Karta
TypeNoun
Rootवासुदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
धनंजयौDhanañjaya (Arjuna) [dual with Vāsudeva understood as pair]
धनंजयौ:
Karta
TypeNoun
Rootधनंजय
FormMasculine, Nominative, Dual
भरतश्रेष्ठO best of the Bharatas
भरतश्रेष्ठ:
Sampradana
TypeNoun
Rootभरत-श्रेष्ठ
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by 'Bharataśreṣṭha')
V
Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa)
D
Dhanañjaya (Arjuna)
C
conch (śaṅkha)
B
battlefield (raṇabhūmi)
K
Kaurava warriors (implied by 'your warriors')

Educational Q&A

The verse highlights how outward acts in war—like blowing the conch—function as ethical and psychological signals: steadfastness, unity of purpose, and confidence grounded in dharma. It frames victory not as cruelty but as the fulfillment of a chosen duty under the guidance of Kṛṣṇa.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Kṛṣṇa and Arjuna, having gained the upper hand over Dhṛtarāṣṭra’s forces, joyfully blow their conches. The act announces their momentum and rallies their side while unsettling the opposing army.