Shloka 45
वासवी-शक्तेः प्रयोगः, घटोत्कच-वधोत्तर-शोकः, व्यासोपदेशश्च
The Vāsavī Spear’s Use, Post-Ghaṭotkaca Grief, and Vyāsa’s Counsel
तस्य तस्य शिरकश्शकछित्त्वा ययुद्रोणशरा:क्षितिम् जो-जो योद्धा पुरुष द्रोणाचार्यके सामने खड़ा होता, उसी-उसीका सिर काटकर द्रोणाचार्यके बाण धरतीमें समा जाते थे || ४४ ई || एवं सा पाण्डवी सेना वध्यमाना महात्मना
sañjaya uvāca |
tasya tasya śiraḥ kṛtvā chittvā yayuḥ droṇaśarāḥ kṣitim |
yo yo yoddhā puruṣaḥ droṇācāryaṃ samabhavat sammukhaḥ sthitaḥ | tasya tasya śiraś chittvā droṇācāryasya śarāḥ kṣitim samāviśan ||
evaṃ sā pāṇḍavī senā vadhyamānā mahātmanā ... ||
サンジャヤは言った。「ドローナーチャールヤに向かい立つ者は—一人残らず—首を斬り落とされ、ドローナの矢は役目を果たすと大地へと沈んだ。かくしてパーンダヴァ軍は、その大いなる魂の戦士によって殺され続け、なおも蹂躙された。このくだりは、戦の義務に結びついた武の技がいかに恐るべき効率を示すかを語り、同時に、刹帝利の義務の名の下であっても大量殺戮が負う道義の重みをほのめかしている。」
सयजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how extraordinary skill and resolve in war can produce overwhelming destruction; it implicitly invites reflection on the ethical gravity of violence even when carried out as a warrior’s duty (kṣatriya-dharma).
Sañjaya describes Droṇa’s lethal dominance: any warrior who confronts him is beheaded, and Droṇa’s arrows then sink into the ground, as the Pāṇḍava forces are steadily cut down.