Previous Verse
Next Verse

Shloka 173

अभ्यद्रवन्त शैनेयमसंख्येयाश्ष पत्तय: । तत्पश्चात्‌ एक हजार रथी, सौ महारथी, एक हजार हाथी और दो हजार घुड़सवारोंके साथ बहुत-से महारथी और असंख्य पैदल सैनिक सात्यकिपर नाना प्रकारके बाणोंकी वर्षा करते हुए टूट पड़े

abhyadravanta śaineyam asaṅkhyeyāś ca pattayaḥ | tatpaścāt eka-sahasra-rathī, śata-mahārathī, eka-sahasra-hastī ca dvi-sahasra-aśvārūḍhāḥ bahavaś ca mahārathā asaṅkhyeyāś ca padātayaḥ sātyakim nānā-vidhaiḥ śaraiḥ varṣayantaḥ samantāt pratyapatanta |

サञ्जयは言った。数知れぬ歩兵がシャイネーヤ(サーティヤキ)へ突進した。ついで戦車兵一千、偉大なる戦車武者(マハーラティ)百、戦象一千、騎兵二千が続き、さらに多くの猛将と無数の歩兵が加わって、四方よりサーティヤキに殺到し、さまざまな矢を雨のごとく浴びせかけた。この光景は戦の苛烈な奔流を示す。正法に与する一人の盟友が圧倒的な力に試され、勇気とは容易さではなく、群がる暴力のただ中で揺るがぬ堅忍によって量られるのである。

अभ्यद्रवन्तran towards, charged
अभ्यद्रवन्त:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-√द्रु (द्रवति)
Formलङ् (Imperfect), 3, Plural, Parasmaipada
शैनेयम्upon Śaineya (Sātyaki)
शैनेयम्:
Karma
TypeNoun
Rootशैनेय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
असंख्येयाःcountless
असंख्येयाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअसंख्येय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
पत्तयःfoot-soldiers
पत्तयः:
Karta
TypeNoun
Rootपत्ति (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
तत्then/that (thereafter)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
Formtrue

संजय उवाच

S
Sañjaya
Ś
Śaineya (Sātyaki)
I
infantry (pattayaḥ/padātayaḥ)
C
chariot-warriors (rathī)
G
great chariot-warriors (mahārathī)
W
war-elephants (hastī)
H
horsemen/cavalry (aśvārūḍhāḥ)
A
arrows (śarāḥ)

Educational Q&A

The passage highlights steadfastness under extreme pressure: dharma in war is tested when a lone ally faces overwhelming numbers, and ethical strength appears as courage, discipline, and refusal to abandon one’s duty despite fear and violence.

Sañjaya reports that Sātyaki (Śaineya) is charged by innumerable infantry, followed by large formations of chariots, elite chariot-warriors, elephants, and cavalry, all attacking from every side while raining diverse arrows upon him.