Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

अर्जुनस्य गुरुधर्मविलापः तथा शैनेयकर्णयोर्युद्धारम्भः | Arjuna’s Lament on Guru-Dharma and the Opening of the Sātyaki–Karṇa Duel

मच्छरैरग्निसंकाशैरविंद्धदेहानू सहस्रश: । “इस युद्धस्थलमें मेरे द्वारा मारे गये सहस्रों पैदलों, घुड़सवारों, रथियों और हाथीसवारोंको देखना, जिनके शरीर मेरे अग्निसदृश बाणोंद्वारा विदीर्ण हुए होंगे” ।। इत्येवं ब्रुवतस्तस्य सात्यकेरमितौजस:,अमित तेजस्वी सात्यकि जब इस प्रकार कह रहे थे, उसी समय युद्धके लिये उत्सुक हुए आपके सारे सैनिक शीघ्र ही उनके समीप आ पहुँचे। वे “दौड़ो, मारो, ठहरो, देखो-देखो” इत्यादि बातें बोल रहे थे

sañjaya uvāca | maccharair agnisaṅkāśair avinddha-dehānū sahasraśaḥ | “asmin yuddha-sthale mayā hatān sahasrāṇi padātīn aśvārohān rathino hastyaśvān ca paśyata, yeṣāṃ śarīrāṇi mama agni-sadṛśaiḥ śaraiḥ vidīrṇāni bhaviṣyanti” || ity evaṃ bruvatas tasya sātyaker amita-ojasāḥ, tadā yuddhāya utsukāḥ sarve tava sainikāḥ śīghram eva tasya samīpam upāgaman | te “dhāvata, jahi, tiṣṭhata, paśyata-paśyata” ity-ādi vākyāni bruvāṇāḥ ||

サンジャヤは言った。「火のごとく燃えさかる矢で、彼は幾千もの身体を貫いた。『見よ、この戦場にて、私が討ち伏せた歩兵・騎兵・車戦士・象騎の幾千を——その身は、我が火の如き矢によって引き裂かれよう!』無量の武威をもつサーティヤキがこのように語っている間に、戦を望むそなたの全軍はたちまち彼に迫り、 ‘走れ! 打て! 踏みとどまれ! 見よ——見よ!’ などと叫び立てた。」

मच्छरैःby mosquitoes
मच्छरैः:
Karana
TypeNoun
Rootमच्छर
FormMasculine, Instrumental, Plural
अग्नि-संकाशैःby (those) resembling fire
अग्नि-संकाशैः:
Karana
TypeAdjective
Rootअग्निसंकाश
FormMasculine, Instrumental, Plural
अविद्ध-देहान्bodies pierced (i.e., men whose bodies are pierced)
अविद्ध-देहान्:
Karma
TypeAdjective
Rootअविद्धदेह
FormMasculine, Accusative, Plural
सहस्रशःby thousands; in thousands
सहस्रशः:
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस्

संजय उवाच

S
Sañjaya
S
Sātyaki
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by 'your troops')
B
battlefield
A
arrows (śara)
I
infantry (padāti)
C
cavalry (aśvāroha)
C
chariot-warriors (rathin)
E
elephant-warriors (hastin)

Educational Q&A

The verse highlights how martial pride and violent rhetoric can inflame conflict: a warrior’s boast becomes a catalyst that draws opponents in, showing how speech in war functions ethically as provocation and psychologically as intimidation.

Sañjaya reports that Sātyaki, describing his fire-like arrows and the thousands he has slain or will slay, speaks defiantly; hearing and seeing this, Dhṛtarāṣṭra’s troops—eager for combat—rush toward him, shouting battle-cries and commands.