Previous Verse
Next Verse

Shloka 37

भीमसेनस्य बहुमहारथसंयुगः

Bhīmasena’s Engagement with Multiple Mahārathas

क्षत्रधर्ममनुस्मृत्य युध्यस्व विगतज्वर: । “वीर! तात! पूर्वकालमें विराटनगरके भीतर जब सम्पूर्ण राजा एकत्र हुए थे, उनके सामने और संजयके समीप जो तुमने यह कहा था कि मैं युद्धमें, जो मेरा सामना करने आयेंगे, दुर्योधनके उन भीष्म, द्रोण आदि सम्पूर्ण सैनिकोंको सगे-सम्बन्धियोंसहित मार डालूँगा।” शत्रुदमन कुन्तीनन्दन! अपने उस कथनको सत्य कर दिखाओ। तुम क्षत्रियधर्मका स्मरण करके सारी चिन्ताएँ छोड़कर युद्ध करो” || ३४--३६ ह ।। इत्युक्तो वासुदेवेन तिर्यग्दृष्टिरधोमुख:

kṣatradharmam anusmṛtya yudhyasva vigatajvaraḥ | ity ukto vāsudevena tiryagdṛṣṭir adhomukhaḥ ||

「刹帝利の法を思い起こし、熱に浮かされた憂いを捨てて戦え。」ヴァースデーヴァにそう告げられても、彼(アルジュナ)は視線をそらし、うつむいて顔を伏せた――正しき戦いへと促されながらも、なお胸中の葛藤に重く沈んでいた。

क्षत्रधर्मम्the duty of a kshatriya
क्षत्रधर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षत्रधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
अनुस्मृत्यhaving remembered
अनुस्मृत्य:
TypeVerb
Rootस्मृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here), Non-finite
युध्यस्वfight!
युध्यस्व:
TypeVerb
Rootयुध्
FormLoṭ (imperative), Ātmanepada, Second, Singular
विगतज्वरःfree from fever/anguish
विगतज्वरः:
Karta
TypeAdjective
Rootविगतज्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उक्तःhaving been addressed/said to
उक्तः:
TypeVerb
Rootवच्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
वासुदेवेनby Vāsudeva (Krishna)
वासुदेवेन:
Karana
TypeNoun
Rootवासुदेव
FormMasculine, Instrumental, Singular
तिर्यक्sideways, obliquely
तिर्यक्:
TypeIndeclinable
Rootतिर्यक्
दृष्टिःgaze, look
दृष्टिः:
Karta
TypeNoun
Rootदृष्टि
FormFeminine, Nominative, Singular
अधोमुखःwith face downcast
अधोमुखः:
TypeAdjective
Rootअधोमुख
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

V
Vāsudeva (Kṛṣṇa)
A
Arjuna (implied by context of exhortation and reaction)