Shloka 3

भीष्मेण सहिता: सर्वे पुत्रैश्न॒ तव भारत । अग्रतः सर्वसैन्यानां व्यूहस्य प्रमुखे स्थिता:,भारत! कृपाचार्य, कृतवर्मा, महारथी शैब्य, शकुनि, सिन्धुराज जयद्रथ तथा काम्बोजराज सुदक्षिण--ये सब नरेश भीष्म तथा आपके पुत्रोंके साथ सम्पूर्ण सेनाके आगे तथा व्यूहके प्रमुख भागमें खड़े हुए थे

sañjaya uvāca | bhīṣmeṇa sahitāḥ sarve putraiś ca tava bhārata | agrataḥ sarvasainyānāṁ vyūhasya pramukhe sthitāḥ | kṛpācāryaḥ kṛtavarmā mahārathaḥ śaibyaḥ śakuniḥ sindhurājaḥ jayadrathaḥ tathā kāmbojarājaḥ sudakṣiṇaḥ—ete sarve nareśā bhīṣmeṇa tava putraiś ca saha samasta-senāyāḥ purataḥ vyūhasya pramukha-bhāge tiṣṭhanti |

サञ्जयは言った。「おお、バーラタよ。汝の子らは皆、ビ―シュマとともに全軍の最前に立ち、陣形の先頭部を占めた。そこにはまた、師クリパ、クリタヴァルマン、大車戦士シャイビヤ、シャクニ、シンドゥ王ジャヤドラタ、そしてカンボージャ王スダクシナもいた。これらの王たちはビ―シュマと汝の子らに並び、軍勢の頭として位置を定めた—来たる暴力の責めと統率の重荷を最も直接に負う場所である。」

भीष्मेणby/with Bhishma
भीष्मेण:
Karana
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Instrumental, Singular
सहिताःaccompanied, together (with)
सहिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootसहित
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
पुत्रैःwith (your) sons
पुत्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Instrumental, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
तवyour
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
भारतO Bharata (Dhritarashtra)
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
अग्रतःin front, at the forefront
अग्रतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः
सर्वसैन्यानाम्of all the armies
सर्वसैन्यानाम्:
TypeNoun
Rootसर्वसैन्य
FormNeuter, Genitive, Plural
व्यूहस्यof the battle-array
व्यूहस्य:
TypeNoun
Rootव्यूह
FormMasculine, Genitive, Singular
प्रमुखेin the front/foremost part
प्रमुखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रमुख
FormNeuter, Locative, Singular
स्थिताःstood, were stationed
स्थिताः:
Karta
TypeVerb
Rootस्था
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
धृतराष्ट्र (Dhṛtarāṣṭra) [implied by 'tava']
भारत (Bhārata—address to Dhṛtarāṣṭra)
भीष्म (Bhīṣma)
कौरवपुत्राः / धृतराष्ट्रपुत्राः (sons of Dhṛtarāṣṭra)
कृपाचार्य (Kṛpācārya / Kṛpa)
कृतवर्मा (Kṛtavarmā)
शैब्य (Śaibya)
शकुनि (Śakuni)
जयद्रथ (Jayadratha)
सिन्धुराज (Sindhurāja—king of Sindhu, i.e., Jayadratha)
सुदक्षिण (Sudakṣiṇa)
काम्बोज (Kāmboja)
व्यूह (battle formation)

Educational Q&A

The verse highlights that those who stand at the head of an army—especially elders, teachers, and kings—bear heightened moral responsibility. Strategic placement is not merely tactical; it signals who assumes leadership in initiating and sustaining the violence of war, thereby intensifying the ethical weight of their choices.

Sanjaya reports to Dhritarashtra that Bhishma, together with Dhritarashtra’s sons and key allied rulers and warriors (Kripa, Kritavarman, Shaibya, Shakuni, Jayadratha, Sudakshina), has taken position at the very front and leading section of the Kaurava battle-array, indicating readiness and command at the opening of engagement.