Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

उपहार-विधानम्, यक्षपूजा, रत्ननिध्युद्धारः

Offerings to Tryambaka; Yakṣa honors; Excavation of the Treasure

श्रुत्वैतद्‌ वचन राज्ञो ब्राह्मणा: सपुरोधस: । इदमूचुर्वचो हृष्टा धर्मराजप्रियेप्सव:,धर्मराज राजा युधिष्ठिरकी यह बात सुनकर उनका प्रिय करनेकी इच्छावाले ब्राह्मण और पुरोहित प्रसन्नतापूर्वक इस प्रकार बोले--

śrutvैतad vacanaṁ rājño brāhmaṇāḥ sapurodhasaḥ | idam ūcur vaco hṛṣṭā dharmarāja-priyepsavaḥ ||

ヴァイシャンパーヤナは言った。王のその言葉を聞くと、婆羅門たちは王家の祭官とともに歓喜し、ダルマラージャの意にかなうことを成そうと望んで、喜びのうちに次のように語った。

श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
एतत्this
एतत्:
Karma
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वचनम्speech/statement
वचनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
राज्ञःof the king
राज्ञः:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
ब्राह्मणाःBrahmins
ब्राह्मणाः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सपुरोधसःtogether with the priests (purohitas)
सपुरोधसः:
Karta
TypeNoun
Rootसपुरोधस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
इदम्this (as follows)
इदम्:
Karma
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ऊचुःsaid/spoke
ऊचुः:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद
वचःwords/speech
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हृष्टाःdelighted
हृष्टाः:
TypeAdjective
Rootहृष्ट (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
धर्मराजप्रियैप्सवःdesiring to please Dharmaraja
धर्मराजप्रियैप्सवः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मराज-प्रिय-ईप्सु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira (Dharmarāja)
B
Brāhmaṇas
P
Purohita (royal priest)

Educational Q&A

The verse highlights an ethical model of governance: learned advisers (Brahmins and the royal priest) respond to the king’s words with goodwill, aiming to support and please a righteous ruler. It implies that counsel should be aligned with dharma and the king’s moral welfare rather than personal gain.

Vaiśampāyana narrates that after the king (Yudhiṣṭhira, called Dharmarāja) speaks, the Brahmins and the purohita hear him, become pleased, and then begin to reply—introducing the next portion of dialogue.