Shloka 38
तीर्थवंशोपदेशः
Tīrtha-vaṃśa Upadeśa: Instruction on the Fruits of Sacred Waters
इसी तरह जब ब्राह्मणके यहाँ देवकार्य होता हो, तब उसमें *कारसहित पुण्याहवाचनका विधान है (अर्थात् 'पुण्याहं भवन्तो ब्रुवन्तु--आपलोग पुण्याहवाचन करें' ऐसा यजमानके कहनेपर ब्राह्मणोंको “३० पुण्याहम् ३» पुण्याहम्” इस प्रकार कहना चाहिये)। यही वाक्य क्षत्रियके यहाँ बिना *कारके उच्चारण करना चाहिये ।।
bhīṣma uvāca | evaṃ yadā brāhmaṇasya gṛhe devakāryaṃ bhavati tadā tatra sakāraṃ puṇyāhavācanasya vidhir asti (yajamāne vadati—“puṇyāhaṃ bhavanto bruvantu” iti; brāhmaṇaiḥ “puṇyāham, puṇyāham” iti vaktavyam) | kṣatriyasya tu gṛhe tad eva vākyaṃ akāraṃ vinā uccāraṇīyam || vaiśyasya daive vaktavyaṃ—“prīyantāṃ devatāḥ” iti | karmaṇām ānupūrvyeṇa vidhipūrvaṃ kṛtaṃ śṛṇu ||
ビーシュマは言った。「同様に、バラモンが自宅で神々のための儀礼を行うときは、定められた助辞を添えて『プンヤーハ（吉祥の日）』の宣言をなすべきである。施主が『尊き方々よ、吉祥の日を宣言したまえ』と請えば、バラモンたちは『まことに吉祥、まことに吉祥』と唱和すべきである。クシャトリヤの家では、同じ文句をその助辞なしに唱えるべきである。ヴァイシャの神事においては『神々よ、満悦したまえ』と言うべきである。いま、三つの身分の務めについて、規則にかなった正しい作法を順を追って聞け。」
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual speech is part of dharma: the same divine rite begins with prescribed auspicious proclamations, and Bhishma emphasizes that correct formulae and sequence (vidhi, ānupūrvya) matter, with minor variations according to the patron’s varna.
In Bhishma’s instruction on conduct (Anushasana Parva), he details how householders should commence deity-rites: what the patron says, how Brahmins respond with ‘puṇyāham,’ how the Kshatriya usage differs, and what benediction is used in a Vaishya’s rite, before moving on to the ordered procedures for the three varnas.