Previous Verse
Next Verse

Shloka 105

Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration

Anuśāsana-parva 17

६१५ धन्वन्तरि:--महावैद्य धन्वन्तरिरूप

dhanvantariḥ mahāvaidyaḥ, dhūmaketuḥ agnisvarūpaḥ, skandaḥ svāmī-kārtikeyasvarūpaḥ, vaiśravaṇaḥ kuberasvarūpaḥ, dhātā sarva-dhāraṇakartā, śakraḥ indrasvarūpaḥ, viṣṇuḥ sarvavyāpī nārāyaṇaḥ, mitraḥ dvādaśādityeṣu ekaḥ, tvaṣṭā prajāpati-viśvakarmā, dhruvaḥ nityasvarūpaḥ, dharaḥ aṣṭavasuṣu ekaḥ; prabhāvaḥ—sarvago vāyur aryamā savitā raviḥ, uṣaḍguḥ vidhātā ca māndhātā bhūtabhāvanaḥ.

ヴァーユ神は、神聖なる称号と同一視の連なりを宣言する。主はダンヴァンタリ(Dhanvantari)—大医王であり、ドゥーマケートゥ(Dhūmaketu)—火の相であり、スカンダ(Skanda)—まさにカールッティケーヤ(Kārttikeya)であり、ヴァイシュラヴァナ(Vaiśravaṇa)—クベーラ(Kubera)である。さらにダートリ(Dhātṛ)—万物を支える者、シャクラ(Śakra)—インドラ(Indra)、ヴィシュヌ(Viṣṇu)—遍満するナーラーヤナ(Nārāyaṇa)、アーディティヤ(Āditya)の中のミトラ(Mitra)とアリヤマン(Aryaman)、宇宙の工匠トヴァシュトリ(Tvaṣṭṛ)、永遠に定まるドゥルヴァ(Dhruva)、そしてヴァス(Vasu)の一柱ダラ(Dhara)でもある。さらにその「プラバーヴァ」(prabhāva、威徳の力)を讃える—遍く行き渡る風として、サヴィトリ(Savitṛ)とラヴィ(Ravi、太陽)として、灼熱の光線を放つ者として、衆生を定め支え養う統御者として、満足を授ける者として、そして万有の源であり養育者として。かくして、唯一の至高の実在が、世の福利と秩序のために多様な神的働きとして顕現することが示される。

प्रभावःsplendour; mighty one
प्रभावः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभाव
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वगःall-pervading
सर्वगः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वग
FormMasculine, Nominative, Singular
वायुःWind (Vāyu)
वायुः:
Karta
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्यमाAryaman (an Āditya)
अर्यमा:
Karta
TypeNoun
Rootअर्यमा
FormMasculine, Nominative, Singular
सविताSavitṛ (the impeller; Sun as deity)
सविता:
Karta
TypeNoun
Rootसवितृ
FormMasculine, Nominative, Singular
रविःSun (Ravi)
रविः:
Karta
TypeNoun
Rootरवि
FormMasculine, Nominative, Singular
उषड्गुःUṣaḍgu (a solar epithet/name)
उषड्गुः:
Karta
TypeNoun
Rootउषड्गु
FormMasculine, Nominative, Singular
विधाताordainer; creator
विधाता:
Karta
TypeNoun
Rootविधातृ
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
मान्धाताMāndhātṛ (name/epithet)
मान्धाता:
Karta
TypeNoun
Rootमान्धातृ
FormMasculine, Nominative, Singular
भूतभावनःproducer/nourisher of beings
भूतभावनः:
Karta
TypeAdjective
Rootभूतभावन
FormMasculine, Nominative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
D
Dhanvantari
A
Agni
S
Skanda (Kārttikeya)
V
Vaiśravaṇa (Kubera)
D
Dhātṛ
Ś
Śakra (Indra)
V
Viṣṇu (Nārāyaṇa)
M
Mitra (Āditya)
T
Tvaṣṭṛ (Viśvakarman)
D
Dhruva
D
Dhara (Vasu)
A
Aryaman (Āditya)
S
Savitṛ
R
Ravi (Sun)

Educational Q&A

The verse teaches the unity of the supreme divine reality expressed through many names and functions—healing, fire, wealth, sovereignty, craftsmanship, solar vitality, and cosmic sustenance—implying that dharma is upheld when one recognizes the single sustaining power behind diverse manifestations.

Vāyu-deva is speaking a hymn-like enumeration of divine names (nāma/guṇa-kīrtana), identifying the praised deity with major Vedic and Purāṇic gods and cosmic principles, thereby magnifying the deity’s all-pervading presence and beneficent governance of the world.