Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

संस्कृतं पायसं नित्यं यवागूं कूसरं हवि: । अष्टका: पितृदैवत्या ग्रहाणामभिपूजनम्‌

saṃskṛtaṃ pāyasaṃ nityaṃ yavāgūṃ kūsaraṃ haviḥ | aṣṭakāḥ pitṛ-daivatyā grahāṇām abhipūjanam ||

ビーシュマは説く。人は常に、儀礼の食をよく整えて作るべきである――甘い乳飯(pāyasa)、粥(yavāgū)、ハルヴァに似た甘味(kūsara)、そして供物(havis)。そして祖霊ピトリ(Pitṛs)に捧げるアシュタカー(Aṣṭakā)の祭儀を修し、さらに惑星神グラハ(Grahas)をも正しく礼拝すべきである。

संस्कृतम्well-prepared, properly made
संस्कृतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसंस्कृत (ppp of √कृ with सम्-)
FormNeuter, Accusative, Singular
पायसम्rice-milk pudding (kheer)
पायसम्:
Karma
TypeNoun
Rootपायस
FormNeuter, Accusative, Singular
नित्यम्always, regularly
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
यवागूम्gruel/porridge
यवागूम्:
Karma
TypeNoun
Rootयवागू
FormFeminine, Accusative, Singular
कूसरम्a kind of cooked offering/food (sweet dish/halवा-like preparation)
कूसरम्:
Karma
TypeNoun
Rootकूसर
FormNeuter, Accusative, Singular
हविःoblation, sacrificial offering
हविः:
Karma
TypeNoun
Rootहविस्
FormNeuter, Accusative, Singular
अष्टकाःAṣṭakā rites (ancestral śrāddha on the aṣṭakā days)
अष्टकाः:
Karma
TypeNoun
Rootअष्टका
FormFeminine, Accusative, Plural
पितृदैवत्याःhaving the Pitṛs as the presiding deities
पितृदैवत्याः:
Karma
TypeAdjective
Rootपितृदैवत्य
FormFeminine, Accusative, Plural
ग्रहाणाम्of the planets (grahas)
ग्रहाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootग्रह
FormMasculine, Genitive, Plural
अभिपूजनम्worship, reverential honoring
अभिपूजनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअभिपूजन (from अभि-√पूज)
FormNeuter, Accusative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
P
Pitṛs (ancestors)
A
Aṣṭakā (ancestral rite)
G
Grahāḥ (planetary deities / Navagraha)
P
pāyasa
Y
yavāgū
K
kūsara
H
havis

Educational Q&A

Dharma includes disciplined household rites: offering properly prepared foods as havis, performing Aṣṭakā rites for the ancestors, and honoring the Grahas—thereby fulfilling obligations to lineage (Pitṛs) and maintaining harmony with cosmic forces.

In Bhīṣma’s instruction on dharma (Anuśāsana Parva), he prescribes specific ritual observances: preparing certain offerings and conducting Aṣṭakā-Śrāddha for the Pitṛs, along with worship of the planetary deities.