Previous Verse
Next Verse

Shloka 139

मानसतीर्थ-शौचप्रशंसा | Praise of the ‘Mental Tīrtha’ and the Marks of Purity

अभ्रावकाशशीलक्ष्‌ तस्य भानोरिव त्विष: । जो मनुष्य सदा मुनि

abhrāvakāśaśīlakṣa tasya bhānor iva tviṣaḥ | yo manuṣyaḥ sadā muniḥ jitendriyaḥ krodhako jitanevālaḥ śiśravaḥ udaravegaṃ sadā kābūmeṃ rakhanevālaḥ niyamapūrvakaṃ trīṇy agniṣu āhutiṃ dānevālaḥ sandhyopāsanāyāṃ tatparaḥ | tathā yaḥ pavitraḥ san pūrvokta-nānāvidha-niyamānāṃ pālanapūrvakaṃ bhojanaṃ karoti sa ākāśa-samānaṃ nirmalaḥ bhavati tasya kāntiḥ sūrya-prabhā-samānaṃ prakāśate || divaṃ gatvā śarīreṇa svena rājan yathāmaraḥ ||

ビーシュマは言った。「その人の光輝は太陽の輝きのごとくなり、その本性は虚空のように澄みわたり、ひらける。聖仙のごとく生きる者—自制し、怒りを征し、欲情の衝動と腹の迫りを抑え、規定に従って三つの聖火に供物を投じ、日々のサンディヤー礼拝に励む者—その者は清められ、先に説かれた多くの戒行を守る時にのみ食を受ける。かくして彼は天のように無垢となり、その輝きは日光のように照り映える。王よ、自らの身体のまま天界に至り、神のごとき者となる。」

अभ्रावकाशशीलःhaving the nature of cloudless open sky (i.e., very pure/clear)
अभ्रावकाशशीलः:
Karta
TypeAdjective
Rootअभ्र + अवकाश + शील
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्यof him
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
भानोःof the sun
भानोः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभानु
FormMasculine, Genitive, Singular
इवlike/as
इव:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइव
त्विषःsplendour, radiance
त्विषः:
Karta
TypeNoun
Rootत्विष्
FormFeminine, Nominative, Singular
दिवम्to heaven
दिवम्:
Karma
TypeNoun
Rootदिव्
FormFeminine, Accusative, Singular
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Karta
TypeVerb
Rootगम्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
शरीरेणwith (his) body
शरीरेण:
Karana
TypeNoun
Rootशरीर
FormNeuter, Instrumental, Singular
स्वेनwith his own
स्वेन:
Karana
TypeAdjective
Rootस्व
FormNeuter, Instrumental, Singular
राजन्O king
राजन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
यथाas/just like
यथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा
अमरःan immortal (a god)
अमरः:
Karta
TypeNoun
Rootअमर
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
Y
Yudhishthira (implied by 'O King')
S
Sun (Bhanu)
S
Sky/Space (Akasha)
T
Three sacred fires (Gārhapatya, Āhavanīya, Dakṣiṇa)
H
Heaven (Svarga/Diva)
G
Gods/Immortals (Amara)

Educational Q&A

Bhishma teaches that disciplined living—mastery of senses and anger, restraint in sexuality and appetite, faithful performance of Vedic fire-offerings, and regular sandhyā worship—purifies a person like the sky and makes their inner and outer radiance shine like the sun, leading to exalted post-mortem attainment (heavenly, god-like state).

In Anushasana Parva, Bhishma continues instructing King Yudhishthira on dharma. Here he praises the regulated, ritually grounded life of a self-controlled practitioner, describing its visible signs (purity and radiance) and its promised result (reaching heaven, becoming like an immortal).