Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 11

Īśvara-gītā: Antaryāmin, Kāla, and the Divine Ordinance Governing Creation, Preservation, and Pralaya

Devanagari script

तस्मै दिव्यं स्वमैश्वर्यं ज्ञानयोगं सनातनम् / दत्तवानात्मजान् वेदान् कल्पादौ चतुरो द्विजाः

Transliteration

tasmai divyaṃ svamaiśvaryaṃ jñānayogaṃ sanātanam / dattavānātmajān vedān kalpādau caturo dvijāḥ

Translation

彼に対して、わが神聖なる主権と、永遠の知のヨーガを授けた。さらに劫の初め、わが身より生じた四つのヴェーダを、四人の二度生まれ（ドヴィジャ）の聖仙に授けたのである。

Word by Word

• तस्मै: to him
• तस्मै: सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसक, चतुर्थी, एकवचन (Dat. sg.)

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: विशेषण (of ऐश्वर्यम्/ज्ञानयोगम्)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Acc. sg.); विशेषणम् (qualifier)

• स्वम्: own
• स्वम्: विशेषण (of ऐश्वर्यम्)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (own)

• ऐश्वर्यम्: sovereignty/power
• ऐश्वर्यम्: कर्म (Karman/Object)
• Type: Noun
• Root: ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Acc. sg.)

• ज्ञान-योगम्: the discipline of knowledge
• ज्ञान-योगम्: कर्म (Karman/Object; appositional with ऐश्वर्यम्)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास: “ज्ञानस्य योगः/ज्ञानयोगः”; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सनातनम्: eternal
• सनातनम्: विशेषण (of ज्ञानयोगम्/ऐश्वर्यम्)
• Type: Adjective
• Root: सनातन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (eternal)

• दत्तवान्: gave
• दत्तवान्: क्रिया (Kriyā/Verb; finite sense via participle)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) → दत्तवत् (कृदन्त; क्तवतुँ)
• Form: क्तवतुँ-प्रत्ययान्त कृदन्त (perfect participle, active): पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः—“(he) gave”

• आत्मजान्: self-born/offspring
• आत्मजान्: विशेषण (of वेदान्)
• Type: Adjective
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक; √जन्)
• Form: तत्पुरुषसमास: “आत्मनः जाः” (born of oneself); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (Acc. pl.)

• वेदान्: the Vedas
• वेदान्: कर्म (Karman/Object)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (Acc. pl.)

• कल्प-आदौ: at the beginning of the kalpa
• कल्प-आदौ: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location-time)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास: “कल्पस्य आदिः” (beginning of the kalpa); पुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Loc. sg.)

• चतुरः: four
• चतुरः: विशेषण (of द्विजाः)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, बहुवचन; अत्र प्रथमा बहुवचन (Nom. pl.)—“four”

• द्विजाः: twice-born (brahmins)
• द्विजाः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Nom. pl.)

Speaker

Lord Kurma (Vishnu) as Supreme Ishvara (Ishvara Gita discourse frame)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Ishvara (Supreme Lord)
• Vedas
• Jñāna-Yoga
• Kalpa
• Dvija (twice-born sages)

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It presents the Supreme Lord as the source of both spiritual authority (aiśvarya) and liberating realization (sanātana jñāna-yoga), implying that true sovereignty and knowledge arise from Ishvara rather than from merely worldly power.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse foregrounds jñāna-yoga—realization through discriminative knowledge and contemplative insight—as an eternal path granted by the Lord, aligning with the Ishvara Gita’s emphasis on inward discipline leading to liberation.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By portraying the Supreme as the giver of Vedas and jñāna-yoga, the text supports the Kurma Purana’s non-sectarian stance: the one Ishvara—understood through both Shaiva and Vaishnava lenses—reveals the same liberating knowledge.