Adhyaya 21

Verse 1

// ५१ // नाम विंशोध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / कालिन्द्या अपि चोत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि खगेश्वर / विवस्वान्नाम सूर्योभत्तस्य पुत्री व्यजायत

シュリー・クリシュナは言われた。「おおカゲーシュヴァラ（鳥の主）よ、我はまたカーリンディーの起源を説こう。ヴィヴァスヴァーン、すなわち太陽神より、一人の娘が生まれた。」

Verse 2

कालिन्दीसंज्ञका वीन्द्र यमुना यानुजा स्मृता / कृष्णपत्नीत्वकामेन चचार तप उत्तमम्

おお鳥の中の最勝者（ガルダ）よ、彼女はカーリンディーと呼ばれ、またヤマの妹なるヤムナーとして記憶される。クリシュナの妃となることを願い、彼女は最上の苦行（タパス）を修した。

Verse 3

तप आलोचनं प्रोक्तं तत्त्वानां च विनिर्णयः / पूर्वार्जितानां पापानामनुतापस्तपः स्मृतम्

苦行（タパス）とは自己を省み、真理の原理を見極めることだと説かれる。また、過去に積み重ねた罪を痛切に悔い改めることも、タパスとして記憶される。

Verse 4

प्रायो नाम तपः प्रोक्तं चित्तनिग्रह उच्यते / प्रायश्चित्तमिति प्रोक्तं न तु क्षौरं खगेश्वर

贖罪の行（プラーヤシュチッタ）は苦行であると説かれ、まさにそれは心の制御と呼ばれる。鳥の王よ、それこそが「プラーヤシュチッタ」と宣言されるのであって、ただ頭を剃ることではない。

Verse 5

अनुतापयुतं भूतं तच्छणु त्वं खगेश्वर / पूर्वं न जप्तं दिव्यमन्त्रं मुकुन्द तप्तं सदा क्लेशदावानलेन

鳥の王カゲーシュヴァラよ、聞け。悔恨に重く縛られ、かつてムクンダ（Mukunda）の神聖なる真言を誦さなかった者は、世の苦悩という林火に常に焼かれ続ける。

Verse 6

न वै स्मृतं हरिनामामृतं च सदा स्मृतं हरिदोषादिकं च / न तु स्मृतं हरितत्त्वामृतं च सम्यक् श्रुतं लोलवार्तादिकं च

彼らはハリの御名の甘露を想起せず、かえって過失や咎ばかりを思い続けた。ハリの真理の甘露も想起せず、移ろいやすい噂話などを熱心に聞き入った。

Verse 7

न पूजितं हरिपादारविन्दं सुपूजिताः पुत्रमित्रादिकाश्च / न वन्दितं हरिपादारविन्दं सुवन्दितो मित्रपादः सुघोरः

人はハリの蓮華の御足を礼拝せず、しかも子や友などを過分に崇めた。ハリの蓮華の御足に礼拝せず、しかも友の足に激しくひれ伏す――その執着はきわめて恐ろしいものとなる。

Verse 8

न दृष्टं वै धूपधूम्रैरुपेतं हरेर्वक्रं कुन्तलैः संवृतं च / पुत्रादिकं लालितं वै मुकुन्द न लालितं तव वक्रं मुरारे

まことに、香の煙に覆われ、巻き毛に包まれたハリ（Hari）の御顔を、私は一度も拝したことがない。しかるに、子らなどを撫で慈しんでばかりいた。ああムクンダ（Mukunda）、ああムラーリ（Murāri）、私はあなたの御顔を慈しまなかった。

Verse 9

सुलालितं भूषणैः पुत्रमित्रं न लालितं सर्वपापापहारि / न भुक्तं वै हरिनैरवेद्यशेषं मित्रालये षड्रसान्नं च भुक्तम्

人は子や友を飾り物と安楽で甘やかすが、あらゆる罪を除く御方を慈しまない。ハリ（Hari）に供えた供物の聖なる残り、プラサーダ（prasāda）を食さず、友の家で六味そろった贅沢な食をむさぼる。

Verse 10

सुपुष्पगन्धा नार्पिता ते मुरारे समर्पिताः पुत्रमित्रादिकेभ्यः / सन्तप्तोहं पुत्रमित्रादिकेषु कदा द्रक्ष्ये तव वक्त्रं मुकुन्द

おおムラーリ（Murāri）、私は香り高い美しい花をあなたに捧げず、子や友らにこの身を捧げてしまった。子と友への執着に焼かれつつ、いつあなたの御顔を拝せよう、ムクンダ（Mukunda）よ。

Verse 11

अवैष्णवान्नैः शिग्रुशाकादिकैश्च ह्यनर्पितान्नैश्च तथाप्यसंस्कृतैः / तथाप्यभक्ष्यै रसना च दग्धा कदा द्रक्ष्ये तव वक्त्रं मुकुन्द

私はヴァイシュナヴァ（Vaiṣṇava）ならぬ者の食を口にし、シグル（śigru）などの青菜も食べ、主に先に供えぬ食、清められぬ食をも食べた。さらには禁じられたものまで—ゆえに舌は焼けるようだ。ムクンダ（Mukunda）よ、いつ御顔を拝せよう。

Verse 12

अष्टाक्षरीपूजया दिव्यतीर्थैर्विष्णोः पुरा भ्रामितैः शङ्खतीर्थैः / न पावितं मच्छरीरं मुरारे कदा द्रक्ष्ये तव व क्त्रं मुकुन्द

八音節のマントラ（aṣṭākṣarī）による礼拝によっても、また神聖なるティールタ—かつてヴィシュヌ（Viṣṇu）が巡った、法螺貝（śaṅkha）より生じた聖なる渡し場—によっても、この身は清められていない、ムラーリ（Murāri）よ。ムクンダ（Mukunda）よ、いつ御顔を拝せよう。

Verse 13

अनर्पितैर्गन्धपुष्पादिकैश्च अनर्पितैर्भूषणैर्वस्त्रजातैः / अवैष्णवानां दिग्धगन्धादिदोषैर्गात्रं दग्धं कदा ह्युद्धरिष्ये मुकुन्द

汝に供えられぬ香と花など、また捧げられぬ装身具と衣とによって—ヴィシュヌに帰依せぬ者の、穢れた香などの過失により—我が身は焼かれております。おおムクンダよ、いつになれば我を引き上げて救ってくださるのですか。

Verse 14

दग्धौ च पादौ मम वासुदेव न गच्छन्तौ क्षेत्रपथं हरेश्च / नेत्रे च दग्धे मम सर्वदापि नालोकितं तव देव प्रतीकम्

おおヴァースデーヴァよ、我が足は焼け、ハリの聖なる巡礼の道を歩むことができません。眼もまた焼かれ、ゆえにいついかなる時も、汝の神聖なる御姿（御像）を拝することができませんでした。

Verse 15

दग्धौ च हस्तौ मम वासुदेव न पूजितं तव विष्णोः प्रतीकम् / मया कृतं पापजातं मुरारे कदा द्रक्ष्ये तव वक्रं मुकुन्द

おおヴァースデーヴァよ、我が手もまた焼かれております。ヴィシュヌよ、汝の御印（御像）を礼拝しなかったからです。ムラーリよ、我は数多の罪をなしました。ムクンダよ、いつ汝の御顔を拝せましょうか。

Verse 16

मदीयदोषान्गणयन्न पूर्ण दयां कुरु त्वं सुद्धदास्यान्मुकुन्द / यावन्ति लोमानि मदीयगात्रे संति प्रभो सर्वदोर्षर्विदूर

おおムクンダよ、我が過ちを数え上げず、ただ完全なる慈悲を垂れ、清らかな奉仕の身を授けてください。主よ、あらゆる瑕疵より遠き御方よ—我が身の毛の数ほど罪はあれど、汝は一切の咎を超越しておられます。

Verse 17

तावन्ति पापानि मदीयगात्रे कदा द्रक्ष्ये तव वक्त्रं मुकुन्द / अनन्तदेहे पतिपुत्रैर्गृहैश्च मित्रैर्धनैः पशुभृत्यादिकैश्च

これほど多くの罪が我が身にまとわりついております—ムクンダよ、いつ汝の御顔を拝せましょうか。無限の御身をもつ主よ、我は夫と子ら、家と住まい、友、財、家畜や僕らなど、さまざまな縛りに囚われてきました。

Verse 18

सुखं नाप्तं ह्यपुमात्रं मुकुन्द सेवा मुक्ता तव देवस्य विष्णोः / इतः परं पुत्रमित्रादिकं च यास्ये नाहं तव दासी भवामि

おおムクンダよ、私はわずかな幸福すら得られなかった。主ヴィシュヌであるあなたへの奉仕から、私は解き放たれた。これより先は、子や友やそのほかの者のもとへ行こう。もはやあなたの侍女とはならない。

Verse 19

येये ब्रूयुः पुत्रमित्रादिकैश्च सम्यक् सुखं जायते मर्त्यलोके / तेषामास्ये मूत्रविष्ठादिकं च सम्यक् सदा पतितं चेति जाने

子や友などによってこそ人間界の真の幸福が正しく生じる、と唱える者たちよ——知れ。彼らの口には尿や糞などの汚物が、常に絶えず、ことごとく落ちかかるのだ。

Verse 20

मित्रादीनां यत्कृतं द्रव्यजातं वृथा गतं मलरूपं च जातम् / सद्वैष्णवानां यत्कृतं द्रव्यजातं हरिप्राप्तेः कारणं स्यात्सदैव

友などのために費やした財はむなしく失われ、ついには不浄となるのみ。だが真のヴァイシュナヴァに捧げた財は、常にハリを得る因となる。

Verse 21

एतादृशं तत्तु जातं मुकुन्द अलं ह्यलं तेन दुःखं च भुक्तम् / संगं दत्तात्सज्जनानां सदा त्वं विना च त्वं दुर्जनानां च संगात्

おおムクンダよ、まさにそのようになった——もうよい、もうよい！その交わりによって苦しみを味わった。ゆえに常に善き人々と交わり、悪しき者の交わりからは身を遠ざけよ。

Verse 22

संगैः सदा दुर्जनानां मुरारे गात्रं दग्धं न विरागेण युक्तम् / एतादृशाहं कां गातिं वा मुकुन्द यास्ये न जाने दयया मां च पाहि

おおムラーリよ、悪しき者と常に交わったため、我が身は焼かれるように苦しく、離欲（ヴァイラーギャ）も備わっていない。このような有様で、おおムクンダよ、私はいかなる行き先へ赴くのか。分からない——慈悲をもって、私をもお守りください。

Verse 23

एतादृशो ह्यनुतापः खगेन्द्र प्रायश्चित्तं न च क्षौरादिकं च / भानोः कन्या ह्यनुतापं च कृत्वा विचारयामास हरेः सुतत्त्वम्

おお鳥の王（カゲーンドラ）よ、このような胸奥からの悔恨こそが真の贖罪（プラーヤシュチッタ）であり、剃髪などの外面的な行いのみではない。かくして懺悔を成した太陽神の娘は、ハリ（ヴィシュヌ）の真実の本質を深く観想した。

Verse 24

सर्वोत्तमो हरिरेकः सदैव यतः पूर्णः सर्वगुणैस्ततश्च / सृष्टौ यस्माज्जयते विश्वजातमतो हरिः सर्वगुणैश्च पूर्णः

ハリただお一人が常に至上である。なぜなら、あらゆる吉祥なる徳を具えて円満だからである。創造において全宇宙が彼より生じるゆえ、ハリはまことに完全で、万徳に満ちている。

Verse 25

यो देवानामाद्य अकार एव यतो ब्रह्माद्या नैव पूर्णाः समस्ताः / लक्ष्मीप्रसादाच्चिरपुण्येन जातो यथायोग्यं पूर्णगुणो विरिञ्चः

彼は神々のうちの根源なる「ア」（アカーラ）である。彼によって、ブラフマーをはじめ諸神はその全体においてなお完全ではない。ラクシュミーの恩寵と久しく積まれた功徳により、ヴィリンチャ（ブラフマー）は生まれ、相応の分において円満なる徳を授かった。

Verse 26

न लक्ष्मीवद्गुणपूर्णो विरिञ्चो न विष्णुवद्गुणपूर्णा रमापि / न वायुवद्भारती चापि पूर्णा न शेषवद्वारुणी चापि पूर्णा

ヴィリンチャ（ブラフマー）はラクシュミーほど徳において円満ではなく、ラマー（ラクシュミー）もまたヴィシュヌほど徳において円満ではない。バーラティー（サラスヴァティー）もヴァーユほど円満ではなく、ヴァールニーもシェーシャ（アナンタ）ほど円満ではない。

Verse 27

न वै रुद्रवत्पार्वती पूर्णरूपा ह्यन्येप्येवं नैव पूर्णाः सदैव / आलोचनामेवमेषा हि कृत्वा तपश्चक्रे यमुनायाश्च तीरे

パールヴァティーでさえ、ルドラ（シヴァ）と姿において完全に同一ではない。同様に、他の者たちも常に全き完全には至らない。かく省察して、彼女はヤムナー河の岸辺でタパス（苦行）を修した。

Verse 28

तदाचाहं यमुनायाश्च तीरं पार्थेन साकं मृगयां गतः खग / दृष्ट्वा च तां तत्र तपश्चरन्तीं तदाब्रुवं मत्सखायं च पार्थम्

そのとき、ああ鳥なるガルダよ、我はパールタと共に狩りに出て、ヤムナー河の岸へ赴いた。そこで苦行に励む彼女を見て、我は友パールタに語りかけた。

Verse 29

हे पार्थ शीघ्रं व्रज कन्यासमीपं त्वं पृच्छ कस्मादत्र तपः करोषि / एवं प्रोक्तस्तत्समीपं स गत्वा पृष्ट्वा चैतत्कारणं शीघ्रमेव

「おおパールタよ、急ぎてその乙女のもとへ行き、なぜここで苦行をなすのか問え。」そう告げられるや、彼はただちに近づき、遅滞なくその理由を尋ねた。

Verse 30

आगत्य मामवदत्फाल्गुनोयं सर्वं वृत्तांन्तं त्वसौ मत्समीपे / ततस्त्वहं सुमुहूर्ते च तस्याः पाणिग्रहं कृतवांस्तत्र सम्यक्

やがてパールグナは我がもとに来て、我が前で一切の次第を語った。その後、吉祥の刻に、我はそこで正しく手取りの儀（婚姻）を執り行った。

Verse 31

तस्याश्च तापात्संततं मद्विचारात्प्रसन्नोहं सततं सुप्रसन्नः / पूर्णानन्दे रममाणास्य नित्यं तया च मे किं सुखंस्यात्खगेन्द्र

彼女の絶え間ない苦行と、我を常に念ずる思惟とによって、我は常に歓喜する—まことに常に大いに歓喜する。彼女が永く円満なる至福に遊ぶなら、他のいかなる手段によってさらに何の幸福を得ようか、ああ鳥の王よ。

Verse 32

मया विवाहोनुग्रहार्थं हि तस्या अङ्गीकृतो न तु सौख्याय वीन्द्र / तथा वक्ष्ये लक्ष्मणायाश्च रूपं पाणिग्राहे कारणं चापि वीन्द्रा

我がその婚姻を受け入れたのは、ただ彼女を憐れみ、加護を与えるためであって、我が楽しみのためではない、ああ鳥の主よ。さらに、ラクシュマナーの姿と、彼女の手を取りて婚儀をなした理由をも語ろう、ああ鳥の中の最勝者よ。

Verse 33

शृणुष्व तत्तव वक्ष्यामि गोप्यं सच्छिष्यके नास्ति गोप्यं गुरोश्च

聞きなさい。わたしは真実のタットヴァ—秘と呼ばれる理を語ろう。ふさわしい弟子には秘はなく、師（グル）にとっても隠すべきものはない。