Adhyaya 43

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे ललितोपाख्याने हयग्रीवागस्त्यसम्वादे द्वाचत्वारिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच अश्वानन महाप्राज्ञ करुणामृतवारिधे / श्रीदेवीदर्शने दीक्षा यादृशी तां निवेदय

かくして『シュリー・ブラフマाण्ड・マハープラーナ』後分、ラリトोपाख்யーナ、ハヤグリーヴァとアガスティヤの対話、第四十二章。アガスティヤは言った。「おおアシュヴァーナナよ、大いなる智者、慈悲の甘露の大海よ。シュリー・デーヴィーを拝見（ダルシャナ）するためのディークシャがいかなるものか、我に告げよ。」

Verse 2

हयग्रीव उवाच यदि ते देवताभावो यया कल्मषकर्दमाः / क्षाल्यन्ते च तथा पुसां दीक्षामाचक्ष्महे ऽत्र ताम्

ハヤグリーヴァは言った。「もし汝が神々の境地を望み、それによって人々の罪垢の泥が洗い清められるというなら、ここにそのディークシャー（聖なる灌頂）を説き示そう。」

Verse 3

हस्ते शिवपुरन्ध्यात्वा जपेन्मूलाङ्गमालिनीम् / गुरुः स्पृशेच्छिष्यतनुं स्पर्शदीक्षेयमीरिता

手を取り、聖なる夫としてのシヴァを観想して「ムーラーンガマーリニー」をジャパし、師が弟子の身に触れる——これがスパルシャ・ディークシャー（触による灌頂）と説かれる。

Verse 4

निमील्य नयने ध्यात्वा श्रीकामाक्षीं प्रसन्नधीः / सम्यक्पश्येद्गुरुः शिष्यं दृग्दीक्षा सेयमुच्यते

眼を閉じ、澄んだ心でシュリー・カーマークシーを観想し、ついで師が弟子を正しく見つめる——これをドリグ・ディークシャー（眼による灌頂）という。

Verse 5

गुरोरालोकमात्रेण भाषणात्स्पर्शनादपि / सद्यः सञ्जायते ज्ञानं सा दीक्षा शाम्भवी मता

師のただ一度の眼差しによっても、言葉によっても、触れによってさえも、智慧（ジュニャーナ）は直ちに生起する。そのディークシャーはシャーンバヴィー（Śāmbhavī）とみなされる。

Verse 6

देव्या देहो यथा प्रोक्तो गुरुदेहस्तथैव च / तत्प्रसादेन शिष्यो ऽपि तद्रूपः सम्प्रकाशते

説かれたとおり、デーヴィーの御身がそのようであるなら、師の御身もまた同じである。その御恩寵によって、弟子もまた同じ相として明らかに輝き現れる。

Verse 7

चिरं शुश्रूषया सम्यक्तोषितो देशिकेश्वरः / तूष्णीं संकल्पयेच्छिष्यं सा दीक्षा मानसी मता

久しく恭敬の奉仕を尽くして師中の主をまことに歓ばせたなら、師は沈黙のうちに弟子を受け入れると心に定める――これが「意による灌頂（マーナスィー・ディークシャー）」と説かれる。

Verse 8

दीक्षाणामपि सर्वासामियमेवोत्तमोत्तमा / आदौ कुर्यात्क्रियादीक्षां तत्प्रकारः प्रवक्ष्यते

あらゆるディークシャーの中でも、これこそ最上の最上である。されど初めには、まず作法によるディークシャー（クリヤー・ディークシャー）を行うべきであり、その次第を説き明かす。

Verse 9

शुक्लपक्षे शुभदिने विधाय शुचिमानसम् / जिह्वास्यमलशुद्धिं च कृत्वा स्नात्वा यथाविधि

白分（シュクラ・パクシャ）の吉日に、心を清浄に整え、舌と口の穢れを洗い清め、定められた作法のとおりに沐浴せよ。

Verse 10

संध्याकर्म समाप्याथ गुरुदेहं परं स्मरन् / एकान्ते निवसञ्छ्रीमान्मौनी च नियताशनः

サンディヤーの作法を終えたのち、至上なる師の聖身を念じつつ、ひとり静かな場所に住し、沈黙を守り、食を節して過ごせ。

Verse 11

गुरुश्च तादृशोभूत्वा पूजामन्दिरमाविशेत् / देवीसूक्तेन संयुक्तं विद्यान्यासं समातृकम्

師もまたそのように整えて礼拝殿に入り、デーヴィー・スークタと相応し、マートリカーを伴うヴィディヤー・ニヤーサを修する。

Verse 12

कृत्वा पुरुषसूक्तेन षोडशैरुपचारकैः / आवाहना सने पाद्यमर्ध्यमाचमनं तथा

プルシャ・スークタをもって作法を行い、十六の供養を捧げよ。すなわち、招請、座の奉献、足洗いの水、アルギャ、そして口すすぎの浄水である。

Verse 13

स्नानं वस्त्रं च भूषा च गन्धः पुष्पं तथैव च / धूपदीपौ च नैवेद्यं ताम्बूलं च प्रदक्षिणा

次に、沐浴、衣、荘厳、香、花を捧げ、さらに香煙と灯明、ナイヴェーディヤ（食供）、タンブーラ（檳榔葉）を供え、右繞（プラダクシナー）を行う。

Verse 14

प्रणामश्चेति विख्यातैः प्रीणयेत्त्रिपुरांबिकाम् / अथ पुष्पाञ्जलिं दद्यात्सहस्राक्षरविद्यया

礼拝（プラナーマ）など名高い作法によってトリプラーアンビカーを歓喜させ、次いでサハスラークシャリー・ヴィディヤー（千字明）をもって花の合掌供を捧げよ。

Verse 15

ॐ ऐं ह्रीं श्रीं ऐं क्लीं सौः ॐ नमस्त्रिपुरसुन्दरि हृदये देवि शिरोदेवि शिखादेवि कवचदेवि नेत्रदेवि आस्यदेवि कामेश्वरि भगमालिनि नित्यक्लिन्नें भैरुण्डे वह्निवासिनि महावज्रेश्वरि विद्येश्वरि परशिवदूति त्वरिते कुलसुंदरि नित्ये नीलपताके विजये सर्वमङ्गले ज्वालामालिनि चित्रे महानित्ये परमेश्वरि मन्त्रेशमयि षष्ठीशमय्युद्यानमयि लोपामुद्रामय्यगस्त्यमयि कालतापनमयि धर्माचारमयि मुक्तके शीश्वरमयि दीपकलानाथमयि विष्णुदेवमयि प्रभाकरदेवमयि तेजोदेवमयि मनोजदेवमयि अणिमसिद्धे महिमसिद्धे गरिम सिद्धे लघिमसिद्धे ईशित्वसिद्धे वशित्वसिद्धे प्राप्तिसिद्धे प्राकाम्यसिद्धे रससिद्धे मोक्षसिद्धे ब्राह्मि माहेश्वरी कौमारि वैष्णवि वाराहि इन्द्राणि चामुण्डे महालक्ष्मि सर्वसंक्षोभिणि सर्वविद्राविणि सर्वाकर्षिणि सर्ववशङ्करि सर्वोन्मादिनि सर्वमहाङ्कुशे सर्वखेचरि सर्वबीजे सर्वयोने सर्वास्त्रखण्डिनि त्रैलोक्यमोहिनि चक्रस्वामिनि प्राटयोगिनि बौद्धदर्शनाङ्गि कामाकर्षिणि बुद्ध्याकर्षिणि अहङ्काराकर्षिणि शब्दाकर्षिणि स्पर्शाकर्षिणि रूपाकर्षिणि रसाकर्षिणि गन्धाकर्षिणि चित्ताकर्षिणि धैर्याकर्षिणि स्मृत्याकर्षिणि नामाकर्षिणि बीजाकर्षिणात्माकिर्षिणि अमृताकर्षिणि शरीराकर्षिणि गुप्तयोगिनि सर्वाशापरिपूरकचक्रस्वामिनि अनङ्गकुसुमे अनङ्गमेखले अनङ्गमादिनि अनङ्गमदनातुरे ऽनङ्गरेखे ऽनङ्गवेगिन्यनङ्गाङ्कुशे ऽनङ्गमालिनि गुप्ततरयोगिनि वैदिकदर्शनाङ्गि सर्वसंक्षोभकारक चक्रस्वामिनि पूर्वाम्नायाधिदेवते सृष्टिरूपे सर्वसंक्षोभिणि सर्वविद्राविणि सर्वाकर्षिणि सर्वाह्लादिनि सर्वसंमोहिनि सर्वस्तंभिणि सर्वजृंभिणि सर्ववशङ्करि सर्वरञ्जिनि सर्वोन्मादिनि सर्वार्थसाधिके सर्वसंपत्प्रपूरिणि सर्वमन्त्रमयि सर्वद्वन्द्वक्षयकरि सम्प्रदाययोगिनि सौरदर्शनाङ्गि सर्वसौभाग्यदायकचक्रे सर्वसिद्धिप्रदे सर्वसम्पत्प्रदे सर्वप्रियङ्करि सर्वमङ्गलकारिणि सर्वकामप्रदे सर्वदुःखविमोचिनि सर्वमृत्युप्रशमिनि सर्वविघ्ननिवारिणि सर्वाङ्गसुन्दरि सर्वसौभाग्यदायिनि कुलोत्तीर्णयोगिनि सर्वार्थसाधकचक्रेशि सर्वज्ञे सर्वशक्ते सर्वैश्वर्यफलप्रदे सर्वज्ञानमयि सर्वव्याधिनिवारिणि सर्वाधारस्वरूपे सर्वपापहरे सर्वानन्दमयि सर्वरक्षास्वरूपिणि सर्वेप्सित फलप्रदे नियोगिनि वैष्णवदर्शनाङ्गि सर्वरक्षाकरचक्रस्थे दक्षिणाम्नायेशि स्थितिरूपे वशिनि कामेशि मोदिनि विमले अरुणे जयिनि सर्वेश्वरि कौलिनि रहस्ययोगिनि रहस्यभोगिनि रहस्यगोपिनि शाक्तदर्शनाङ्गि सर्वरोगहरचक्रेशि पश्चिमाम्नाये धनुर्बाणपाशाङ्कुशदेवते कामेशि वज्रेशि फगमालिनि अतिरहस्ययोगिनि शैवदर्शनाङ्गि सर्वसिद्धिप्रदचक्रगे उत्तराम्नायेशि संहाररूपे शुद्धपरे विन्दुपीठगते महारात्रिपुरसुन्दरि परापरातिरहस्ययोगिनि शांभवदर्शनाङ्गि सर्वानन्दमयचक्रेशि त्रिपुरसुंदरि त्रिपुरवासिनि त्रिपुरश्रीः त्रिपुरमालिनि त्रिपुरसिद्धे त्रिपुरांब सर्वचक्रस्थे अनुत्तराम्नायाख्यस्वरूपे महात्रिपुरभैरवि चतुर्विधगुणरूपे कुले अकुले कुलाकुले महाकौलिनि सर्वोत्तरे सर्वदर्शनाङ्गि नवासनस्थिते नवाक्षरि नवमिथुनाकृते महेशमाधवविधातृमन्मथस्कन्दनन्दीन्द्रमनुचन्द्रकुबेरागस्त्यदुर्वासःक्रोधभट्टारकविद्यात्मिके कल्याणतत्त्वत्रयरूपे शिवशिवात्मिके पूर्मब्रह्मशक्ते महापरमेश्वरि महात्रिपुरसुन्दरि तव श्रीपादुकां पूजयामि नमः / क एं ईल ह्रीं हस कहल ह्रीं ऐं क्लीं सौः सौः क्लीं ऐं श्रीं / देव्याः पुष्पाञ्जलिं दद्यात्सहस्राक्षरविद्याया / नोचेत्तत्पूजनं व्यर्थमित्याहुर्वेदवादिनः

「オーム・アイṃ・フリーṃ・シュリーṃ・アイṃ・クリーṃ・サウḥ…」に始まる大真言をもって、無数の聖名により吉祥なるトリプラスンダリー女神を礼拝し、サハスラークシャリー・ヴィディヤーに則って花の合掌供を捧げよ。さもなくば、ヴェーダの学匠はその供養は空しいと言う。

Verse 16

ततो गोमयसंलिप्ते भूतले द्रोणशालिभिः / तावद्भिस्तण्डुलैः शुद्धैः शस्तार्णैस्तत्र नूतनम्

次に、牛糞で塗り清めた地面に、ドローナ量の稲を置き、同量の清浄で良質な米粒をもって、その場に新たな供設を整える。

Verse 17

द्रोणोदपूरितं कुंभं पञ्चरत्नैर्नवैर्युतम् / न्यग्रोधाश्वत्थमाकन्दजंबूदुम्बरशाखिनाम्

ドローṇaの量の水でクンバ（聖壺）を満たし、五宝と新たな供物を添えよ。さらにニャグローダ、アシュヴァッタ、アーカンダ、ジャンブー、ウドゥンバラの枝をもって荘厳せよ。

Verse 18

त्वग्भिश्च पल्लवैश्चैव प्रक्षिप्तैरधिवासिनम् / कुम्भाग्रे निक्षिपेत्पक्वं नारिकेलफलं शुभम्

樹皮と若芽を投じてアディヴァーサナ（浄めと薫香）を施し、クンバの口に吉祥なる熟した椰子の実を置け。

Verse 19

अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैर्धूपदीपादि दर्शयेत् / श्रीचिन्तामणिमन्त्रं तु हृदि मातृकमाजपेत्

香・花などで恭しく供養し、薫香と灯明を捧げ示せ。ついで心中にて、マートリカーとともに「シュリー・チンターマニ」真言をジャパせよ。

Verse 20

कुम्भ स्पृशञ्छ्रीकामाप्तिरूपीकृतकलेवरम् / अष्टोत्तरशते जाते पुनर्दीपं प्रदर्शयेत्

クンバに触れるとき、身はシュリーと願成就の相として形づくられる。百八遍が満ちたなら、再び灯明を捧げ示せ。

Verse 21

शिष्यमाहूय रहसि वाससा बद्धलोचनम् / कारयित्वा प्रणामानां साष्टाङ्गानां त्रयं गुरुः

師は弟子を密かに呼び、布で眼を覆い結ばせる。ついで師は、八支の全身礼拝（サーシュターンガ・プラナーマ）を三度行わせる。

Verse 22

पुष्पाणि तत्करे दत्त्वा कारये त्कुसुमाञ्जलिम् / श्रीनाथकरुणाराशे परञ्ज्योतिर्मयेश्वरि

その御手に花々を捧げ、花の合掌（アンジャリ）を供えよ。ああシュリーナータよ、慈悲の大海よ、至上の光に満ちた女自在天（イーシュヴァリー）よ。

Verse 23

प्रसूनाञ्जलिरेषा ते निक्षिप्ता चरणांबुजे / परं धाम परं ब्रह्म मम त्वं परदेवता

この花のアンジャリを、あなたの御足の蓮華に捧げ置きます。あなたは至上の住処、至上のブラフマン。わたしにとって、あなたこそ無上の神格です。

Verse 24

अद्यप्रभृति मे पुत्रान्रक्ष मां शारणागतम् / इत्युक्त्वा गुरुपादाव्जे शिष्यो मूर्ध्नि विधारयेत्

今日より、わたしとわが子らをお守りください。わたしは帰依して参りました。そう告げて、弟子は師の蓮華の御足を自らの頭頂に戴くべきである。

Verse 25

जन्मान्तर सुकृतत्वं स्यान्न्यस्ते शिरसि पादुके / गुरुणा कमलासनमुरशासनपुरशासनसेवया लब्धे

師のパードゥカー（聖なる履物）が頭上に置かれるのは、前世よりの善業の果である。その功徳は、師が蓮華座の梵天と、都城と宮殿を統べるヴィシュヌに奉仕し礼拝して得たものである。

Verse 26

इत्युक्त्वा भक्तिभरितः पुनरुत्थाय शान्तिमान् / वामपार्श्वे गुरोस्तिष्ठेदमानी विनयान्वितः

こう言い終えて、信愛に満ちた者は再び起ち、心静かに、師の左側に立つ。驕りなく、礼節と謙譲を具えて。

Verse 27

ततस्तुंबीजलैः प्रोक्ष्य वामभागे निवेदयेत् / विमुच्य नेत्रबन्धं तु दर्शयेदर्चनक्रमम्

次に、トゥンビーの果の水で浄めの灑水を行い、左側にナイヴェーディヤ（供物）を供える。さらに目隠しの結びを解き、礼拝供養（アルチャナー）の次第を示す。

Verse 28

सितामध्वाज्यकदलीफलपायसरूपकम् / महात्रिपुरसुन्दर्या नैवेद्यमिति चादिशेत्

白砂糖、蜂蜜、ギー（精製バター）、バナナの果、パーヤサ（乳粥）などを整え、「これは大トリプラ・スンダリー（Mahātripurasundarī）へのナイヴェーディヤである」と告げよ。

Verse 29

षोडशर्णमनुं तस्य वदेद्वामश्रुतौ शनैः / ततो बहिर्विनिर्गत्य स्थाप्य दार्वासने शुचिम्

その十六音の真言を、左の耳に向かって静かにゆっくりと授けよ。次いで外へ出て、清浄なる弟子を木のアーサナに据える。

Verse 30

निवेश्य प्राङ्मुखं तत्र पट्टवस्त्रसमास्तृते / शिष्यं श्रीकुम्भसलिलैरभिषिञ्चेत्समन्त्रकम्

そこに敷いた絹布の上に、弟子を東面して座らせ、シュリー・クンバ（吉祥の聖瓶）の水により、真言を伴って灌頂（アビシェーカ）を施す。

Verse 31

पुनः शुद्धोदकैः स्नात्वा वाससी परिगृह्य च / अष्टोत्तरशतं मन्त्रं जप्त्वा निद्रामथाविशेत्

さらに清らかな水で再び沐浴し、衣をまとい、真言を百八遍唱えてから、やがて眠りに入る。

Verse 32

शुभे दृष्टे सति स्वप्ने पुण्यं योज्यं तदोत्तमम् / दुःस्वप्ने तु जपं कुर्यादष्टोत्तरसहस्रकम्

吉祥なる夢を見たなら、功徳を積むべし、それが最上である。悪夢を見たなら、ジャパを千八回行うべきである。

Verse 33

कारयेत्त्रिपुरांबायाः सपर्यां मुक्तमार्गतः / यदा न दृष्टः स्वप्नो ऽपि तदा सिद्धिश्चिराद्भवेत्

解脱の道に則り、母なるトリプラーアンバー（Tripurāmbā）へのサパリヤー（奉仕供養）を行わせよ。やがて夢すら見えなくなる時、成就（シッディ）は久しく後に現れる。

Verse 34

स्वीकुर्यात्परया भक्त्या देवी शेष कलाधिकम् / सद्य एव स शिष्यः स्यात्पङ्क्तिपावनपावनः

女神は至上のバクティによって、定めの分を超えて残るものをも受け入れ給う。すると直ちにその弟子は清浄となり、列を清め、清める者すら清める者となる。

Verse 35

शरीरमर्थं प्राणं च तस्मै श्रीगुरवे दिशेत् / तदधीनश्च रेन्नित्यं तद्वाक्यं नैव लघयेत्

その聖なるグル（Śrī Guru）に、身と財と命の息吹とを捧げよ。日々その御支配に身を置き、師の言葉を決して軽んじてはならない。

Verse 36

यः प्रसन्नः क्षणार्धेन मोक्षलक्ष्मीं प्रयच्छति / दुर्लभं तं विजानीयाद्गुरुं संसारतारकम्

半瞬の歓喜によって解脱のラクシュミーを授け給う師を、稀有なるグルと知れ。かかる師こそ輪廻（サンサーラ）を渡らせる渡し守である。

Verse 37

गुकारस्यान्धकारोर्ऽथो रुकारस्तन्निरोधकः / अन्धकारनिरोधित्वाद्गुरुरित्यभिधीयते

「グ（gu）」は闇を意味し、「ル（ru）」はそれを止めるもの。闇（無明）を滅するゆえに「グル（Guru）」と称される。

Verse 38

बोधरूपं गुरुं प्राप्य न गुर्वन्तरमादिशेत् / गुरुक्तं परुषं वाक्यमाशिषं परिचिन्तयेत्

覚りの姿たるグルを得たなら、他の師を示してはならない。グルの厳しい言葉さえも、祝福として観想せよ。

Verse 39

लौकिकं वैदिकं वापि तथाध्यात्मिकमेव च / आददीत ततो ज्ञानं पूर्वं तमभिवादयेत्

世俗の学であれヴェーダの学であれ、また霊性的な学であれ、知は師より受けよ。その知を受ける前に、まず師に礼拝せよ。

Verse 40

एवं दीक्षात्रयं कृत्वा विधेयं बौधयेत्पुनः / गुरुभक्तिस्सदाचारस्तद्द्रोहस्तत्र पातकम्

このように三種のディークシャーを成し終えたなら、なすべき法を改めて教えよ。師への帰依と正しい行いは常の道であり、師に背くことは重い罪である。

Verse 41

तत्पदस्मरणं मुक्तिर्यावद्देहमयं क्रमः / यत्पापं समवाप्नोति गुर्वग्रे ऽनृतभाषणत्

その聖なる御足を念ずることは、この身ある限り段階を追って解脱へ至る道である。しかるに師の前で虚言を語ることにより、人は罪を得る。

Verse 42

गोब्राह्मणावधं कृत्वा न तत्पापं समाश्रयेत् / ब्रह्मादिस्तंब पर्यतं यस्य मे गुरुसंततिः

たとえ牛と婆羅門を殺すことをなしたとしても、我が師資相承を有する者にはその罪は寄りつかない。梵天より一茎の草に至るまで、我が師の連なりがあるゆえである。

Verse 43

तस्य मे सर्वपूज्यस्य को न पूज्यो महीतले / इति सर्वानुकूलो यः स शिष्यः परिकीर्तितः

我を—一切において最も礼拝されるべき者を—礼拝する者にとって、この地上で礼拝すべからざる者が誰かあろうか。かくのごとく万事に和順なる者を弟子と称する。

Verse 44

शीलादिविमलानेकगुणसंपन्नभावनः / गुरुशासनवर्तित्वाच्छिष्य इत्यभिधीयते

戒徳などの清らかな多くの徳を具え、心性を磨き、師の教誡に従って行ずるがゆえに「弟子」と呼ばれる。

Verse 45

जपाच्छ्रान्तः पुनर्ध्यायेद्ध्यानाच्छ्रान्तः पुनर्जपेत् / जपध्यानादियुक्तस्य क्षिप्रं मन्त्रः प्रसिध्यति

誦持（ジャパ）に疲れたなら再び観想せよ。観想に疲れたなら再び誦持せよ。誦持と禅観とを具える者には、真言は速やかに成就する。

Verse 46

यथा ध्यानस्य सामर्थ्यात्कीटो ऽपि भ्रमरायते / तथा समाधिसा मर्थ्याद्ब्रह्मीभूतो भवेन्नरः

禅観の力によって、虫でさえ蜂となるように、同じく三昧の力によって、人は梵と一つなる者（ブラフミー・ブータ）となる。

Verse 47

यथा निलीयते काले प्रपञ्चो नैव दृश्यते / तथैव मीलयेन्नेत्रे एतद्ध्यानस्य लक्षणम्

時がそれを覆い隠すとき、世の展開（プラパンチャ）はもはや見えない。まさにそのように眼を閉じる—これがディヤーナ（禅定）の相である。

Verse 48

विदिते तु परे तत्त्वे वर्णातीते ह्यविक्रिये / किङ्करत्वं च गच्छन्ति मन्त्रा मन्त्राधिपैः सह

至上のタットヴァが知られ、文字とヴァルナを超え不変なるものと悟られるとき、マントラはマントラの主とともに、仕える者の位へと至る。

Verse 49

आत्मैक्यभावनिष्ठस्य या चेष्टा सा तु दर्शनम् / योगस्तपः स तन्मन्त्रस्तद्धनं यन्निरीक्षणम्

我と一なる観想に堅く住する者にとって、いかなる営みもダルシャナ（直観）である。それこそがヨーガであり、タパスであり、そのマントラである。彼の財は、その観照である。

Verse 50

देहाभिमाने गलिते विज्ञाते परमात्मनि / यत्रयत्र मनो याति तत्रतत्र समाधयः

身体への我執が溶け去り、パラマートマンが知られたとき、心がどこへ向かおうとも、その処その処がサマーディとなる。

Verse 51

यः पश्येत्सर्वगं शांमानन्दात्मानमद्वयम् / न तस्य किञ्चिदाप्तव्यं ज्ञातव्यं वावशिष्यते

遍く行き渡り、寂静にして歓喜そのものなる、不二のアートマンを観る者には、得るべきものも、知るべきものも、もはや残らない。

Verse 52

पूजाकोटिसमं स्तोत्रं स्तोत्रकोटिसमोजपः / जपकोटिसमं ध्यानं ध्यानकोटिसमो लयः

億万の供養（プージャー）は一つの讃歌（ストートラ）に等しく、億万の讃歌は一度のジャパ（真言誦持）に等しい。億万のジャパは一念のディヤーナ（禅観）に等しく、億万のディヤーナはラヤ、すなわち神性への融解に等しい。

Verse 53

देहो देवालयः प्रोक्तो जीव एव महेश्वरः / त्यजेदज्ञाननिर्माल्यं सोहंभावेन योजयेत्

この身は देवालय（デーヴァラヤ）、神々の宮と説かれ、ジーヴァこそがマヘーシュヴァラである。無明の花鬘を捨て、「ソーハム（我は彼なり）」の想いによって相応せよ。

Verse 54

तुषेण बद्धो व्रीहिः स्यात्तुषाभावे तु तण्डुलः / पाशबद्धः स्मृतो जीवः पाशमुक्तो महेश्वरः

籾殻（tuṣa）に結ばれた米は vrīhi（籾）と呼ばれ、殻がなければ taṇḍula（白米）となる。パーシャ（縛り）に縛られたものがジーヴァであり、パーシャを離れたものがマヘーシュヴァラである。

Verse 55

आकाशे पक्षिजातीनां जलेषु जलचारिणाम् / यथा गतिर्न दृश्येत महावृत्तं महात्मनाम्

大空を行く鳥の道も、水中を行く水生のものの道も跡としては見えぬように、偉大なる魂（マハートマン）たちの大いなる行（マハーヴリッタ）もまた、容易には見定められない。

Verse 56

नित्यार्चनं दिवा कुर्याद्रात्रौ नैमित्तिकार्चनम् / उभयोः काम्यकर्मा स्यादिति शास्त्रस्य निश्चयः

昼には日常の供養（ニティヤールチャナ）を行い、夜には因縁に応じた供養（ナイミッティカールチャナ）を行え。両方を果報を求めて行うなら、それはカーミヤ・カルマである—これがシャーストラの確定である。

Verse 57

कोटिकोटिमहादानात्कोटिकोटिमहाव्रतात् / कोटिकोटिमहायज्ञात्परा श्रीपादुका स्मृतिः

無量の大施与、無量の大誓戒、無量の大供犠（ヤジュニャ）にも勝って、最上なるものは、聖なる御足の履（シュリー・パードゥカー）を憶念することである。

Verse 58

ज्ञानतो ऽज्ञानतो वापि यावद्देहस्य धारणम् / तावद्वर्णाश्रमाचारः कर्तव्यः कर्ममुक्तये

知って行うにせよ知らずにせよ、この身を保つかぎり、業からの解脱のためにヴァルナとアーシュラマの作法を行ずべきである。

Verse 59

निर्गतं यद्गुरोर्वक्त्रात्सर्वं शास्त्रं तदुच्यते / निषिद्धमपि तत्कुर्याद्गुर्वाज्ञां नैव लङ्घयेत्

師の口より出でたるものは、すべて聖典（シャーストラ）と呼ばれる。たとえ禁ぜられた事であっても行い、師の命を決して犯してはならない。

Verse 60

जातिविद्याधनाढ्यो वा दूरे दृष्ट्वा गुरुं मुदा / दण्डप्रमाणं कृत्वैकं त्रिः प्रदक्षिणामाचरेत्

身分高き者であれ、学識ある者であれ、富める者であれ、遠くに師を喜び見たなら、杖のごとくまっすぐ立ち、三度プラダクシナー（右繞礼）を行うべし。

Verse 61

गुरुबुद्ध्या नमेत्सर्वं दैवतं तृणमेव वा / प्रणमेद्देवबुद्ध्या तु प्रतिमां लोहमृन्मयीम्

師と思う心をもっては、神であれ一茎の草であれ、すべてに礼拝せよ。だが神と思う心をもっては、金属または土で作られた御像（プラティマー）に礼拝せよ。

Verse 62

गुरुं हुङ्कृत्य तुङ्कृत्य विप्रं वादैर्विजित्य च / विकास्य गुह्यशास्त्राणि भवन्ति ब्रह्मराक्षसाः

「フーン」「トゥーン」と叫んで師（グル）を侮り、論争でバラモンを打ち負かし、秘奥のシャーストラを暴き立てる者は、ついにブラフマ・ラークシャサとなる。

Verse 63

अद्वैतं भाव येन्नित्यं नाद्वैतं गुरुणा सह / न निन्देदन्यसमयान्वेदशास्त्रागमादिकान्

常に心に不二（アドヴァイタ）を観じよ。だが師（グル）に対して「不二」を振りかざしてはならない。他の道や、ヴェーダ・シャーストラ・アーガマ等をそしってはならぬ。

Verse 64

एकग्रामस्थितः शिष्यस्त्रिसंध्यं प्रणमेद्गुरुम् / क्रोश मात्रस्थितो भक्त्या गुरुं प्रतिदिनं नमेत्

同じ村に住む弟子は、三つのサンディヤー（朝・昼・夕）ごとに師に礼拝せよ。距離が一クロ―シャほどなら、信愛をもって毎日師に礼を捧げよ。

Verse 65

अर्थयोजनगः शिष्यः प्रणमेत्पञ्चपर्वसु / एकयोजनमारभ्य योजनद्वादशावधि

半ヨージャナほど離れた弟子は、五つのパルヴァ（節日）に師へ礼拝せよ。これは一ヨージャナから十二ヨージャナまでの距離に当てはまる。

Verse 66

तत्तद्योजनसंख्यातमासेषु प्रणमेद्गुरुम् / अतिदूरस्थितः शिष्यो यदेच्छा स्यात्तदा व्रजेत्

その距離のヨージャナ数に応じ、相当する月ごとに師へ礼拝せよ。あまりに遠くにいる弟子は、行きたいと願う時が来たなら、その時に出立して赴け。

Verse 67

रिक्तपाणिस्तु नोपेयाद्राजानं देवतां गुरुम् / फलपुष्पांबरादीनि यथाशक्ति समर्पयेत्

王や神々、そして聖なるグルのもとへは手ぶらで赴いてはならない。力の及ぶかぎり、果物・花・衣などを供養として捧げよ。

Verse 68

मनुष्यचर्मणा बद्धः साक्षात्परशिवः स्वयम् / सच्छिष्यानुग्रहार्थाय गूढं पर्यटति क्षितौ

まさしく至上のパラシヴァご自身が、人の皮をまとい縛られたかのように、善き弟子を憐れみ加護するため、密かに地上を遍歴する。

Verse 70

सद्भक्तरक्षणायैव निराकारो ऽपि साकृतिः / शिवः कृपानिधिर्लोके संसारीव हि चेष्टते // ब्न्द्प्३,४३।६९ / अत्रिनेत्रः शिवः साक्षादचतुर्बाहुरच्युतः / अचतुर्वदनो ब्रह्मा श्रीगुरुः परिकीर्तितः

真の帰依者を守るため、無相でありながらシヴァは相を現す。慈悲の宝庫たるシヴァは、この世で輪廻の者のように振る舞う。三つ目はシヴァ、アチュタは四臂にあらず、ブラフマーは四面にあらず—かくして聖なる師、シュリー・グルと称えられる。

Verse 71

श्रीगुरुं परतत्त्वाख्यं तिष्ठन्तं चक्षुरग्रतः / भाग्यहीना न पश्यन्ति सूर्यमन्धा इवोदितम्

「至上の真理」と称されるシュリー・グルは眼前に立っているのに、福徳なき者はそれを見ない。盲人が昇る太陽を見ぬがごとく。

Verse 72

उत्तमा तत्त्वचिन्ता स्याज्जपचिन्ता तु मध्यमा / अधमा शास्त्रचिन्ता स्याल्लोकचिन्ताधमाधमा

最上はタットヴァ（真理）への観想、中はジャパ（真言誦持）への観想、下はシャーストラへの思案、そして世事への思い煩いは下の下である。

Verse 73

नास्थि गुर्वधिकं तत्त्वं नास्ति ज्ञानाधिकं सुखम् / नास्ति भक्त्यधिका पूजा न हि मोक्षाधिकं फलम्

師（グル）に勝る真理はなく、智慧に勝る安楽はない。バクティに勝る供養はなく、モークシャ（解脱）に勝る果報はまことにない。

Verse 74

सर्ववेदेषु शास्त्रेषु ब्रह्मविष्णुशिवादिषु / तत्र तत्रोच्यते शब्दैः श्रीकामाक्षी परात्परा

あらゆるヴェーダと諸シャーストラにおいて、ブラフマー・ヴィシュヌ・シヴァ等の名においても、至る所で言葉により「吉祥なるカーマークシーは至上をも超える至上者」と説かれる。

Verse 75

शचीन्द्रौ स्वाहाग्नी च प्रभारवी / लक्ष्मीनारायणौ वाणीधातारौ गिरिजाशिवौ

シャチーとインドラ、スヴァーハーとアグニ、プラバーとラヴィ、ラクシュミーとナーラーヤナ、ヴァーニーとダーター、ギリジャーとシヴァ。

Verse 76

अग्नीषोमौ बिन्दुनादौ तथा प्रकृतिपूरुषौ / आधाराधेयनामानौ भोगमोक्षौ तथैव च

アグニとソーマ、ビンドゥとナーダ、プラクリティとプルシャ、また「アーダーラ（基盤）」と「アーデーヤ（依存するもの）」と呼ばれるもの、さらにボーガ（享受）とモークシャ（解脱）も同様である。

Verse 77

प्राणापनौ च शब्दार्थौं तथा विधिनिषेधकौ / सुखदुःखादि यद्द्वन्द्वं दृश्यते श्रूयते ऽपि वा

プラーナとアパーナ、言葉と意味、規定と禁制、そして楽と苦などのあらゆる द्वन्द्व（対立の二相）—見られるものも、また聞かれるものさえも。

Verse 78

सर्वलोकेषु तत्सर्वं परं ब्रह्म न संशयः / उत्तीर्ममपरं ज्योतिः कामाक्षीनामकं विदुः

あらゆる世界において、その一切は疑いなく至上の梵（パラ・ブラフマン）である。超越の無上光は「カーマークシー」と名づけて知られる。

Verse 79

यदेव नित्यं ध्यायन्ति ब्रह्मविष्णुशिवादयः / इत्थं हि शक्तिमार्गे ऽस्मिन्यः पुमानिह वर्तते

ブラフマー、ヴィシュヌ、シヴァらが常に観想するその御実在——まさにこのように、ここにおいてシャクティの道に住する者がある。

Verse 80

प्रसादभूमिः श्रीदेव्या भुक्तिमुक्त्योः स भाजनम् / अमन्त्रं वा समत्रं वा कामाक्षीमर्चयन्ति ये

シュリー・デーヴィーは恩寵の大地であり、その人はブクティ（現世の成就）とムクティ（解脱）の器となる。マントラなくとも、マントラとともにでも、カーマークシーを礼拝する者はかくのごとし。

Verse 81

स्त्रियो वैश्याश्च शूद्राश्च ते यान्ति परमां गतिम् / किं पुनः क्षत्त्रिया विप्रा मन्त्रपूर्वं यजन्ति ये

女人・ヴァイシャ・シュードラでさえ最上の境地に至る。ましてや、マントラを先立てて供養するクシャトリヤとヴィプラ（婆羅門）においては言うまでもない。

Verse 82

संसारिणो ऽपि ते नूनं विमुक्ता नात्र संशयः / सितामध्वाज्यकदलीफलपायसरूपकम्

たとえ輪廻（サンサーラ）にある者であっても、必ず解脱する—ここに疑いはない。供物として砂糖・蜂蜜・ギー（清浄な酥油）・バナナ・果実・パーヤサ（乳粥）を捧げる。

Verse 83

पञ्चपर्वसु नैवेद्यं सर्वदैव निवेदयेत् / योनार्चयति शक्तो ऽपि स देवीशापमाप्नुयात्

五つの聖なる節目には、常にすべての神々へナイヴェーディヤ（食の供物）を捧げよ。ヨーニを礼拝する者は、たとえ力あっても女神の呪詛を受ける。

Verse 84

अशक्तौ भावनाद्रव्यैरर्चयेन्नित्यमंबिकाम् / गृहस्थस्तु महादेवीं मङ्गलाचारसंयुतः

力が及ばぬときも、信心の観想による供物をもって日々アンビカーを礼拝せよ。家住の者は吉祥の作法を備えてマハーデーヴィーを崇めよ。

Verse 85

अर्चयेत महालक्ष्मीमनुकूलाङ्गनासखः / गुरुस्त्रिवारमाचारं कथयेत्कलशोद्भव

善き妻に寄り添う友のごとく、和やかな心でマハーラクシュミーを礼拝せよ。おおカラショードバヴァ（瓶より生まれし者）よ、師は作法を三度説き示すべし。

Verse 86

शिष्यो यदि न गृह्णीया च्छिष्ये पापं गुरोर्न हि / लक्ष्मीनारायणौ वाणीधातारौ गिरिजाशिवौ

弟子が（教えを）受け取らぬなら、罪は弟子にあり、師にはない。ラクシュミーとナーラーヤナ、ヴァーニーとダーター、ギリジャーとシヴァ――この神聖なる対を念じよ。

Verse 87

श्रीगुरुं गुरुपत्नीं च पितरौ चिन्तयेद्धिया / इति सर्वं मया प्रोक्तं समासेन घटोद्भव

心にて聖なる師と師母、そして父母を念じよ。かくして、瓶より生まれし者（ガトードバヴァ）よ、これらすべてを我は要約して説き終えた。

Verse 88

एतावदवधानेन सर्वज्ञो मतिमान्भवेत्

これほどの専心によって、慧ある者はあたかも一切を知る者となる。