Previous Verse
Next Verse

Shloka 55

प्रत्याहारवर्णनम्

Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence

नानात्वदर्शनं ज्ञानं ज्ञानाद्वै योग उच्यते / तेन बद्धस्य वै बन्धो मोक्षो मुक्तस्य तेन च

nānātvadarśanaṃ jñānaṃ jñānādvai yoga ucyate / tena baddhasya vai bandho mokṣo muktasya tena ca

多様性を観ることが知(ジュニャーナ)であり、知よりヨーガと称される。それによって縛られた者には束縛が、解脱した者にはモークシャが成就する。

nānātva-darśanamperception of diversity
nānātva-darśanam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootnānātva (नानात्व) + darśana (दर्शन) (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन); tatpuruṣa: नानात्वस्य दर्शनम्
jñānamknowledge
jñānam:
Pradhāna-nāma (प्रधान/Predicate)
TypeNoun
Rootjñāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन); predicate apposition
jñānātfrom knowledge
jñānāt:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootjñāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Ablative (पञ्चमी) Singular (एकवचन)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormAvyaya, emphatic particle (निश्चयार्थक)
yogaḥyoga, union/discipline
yogaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyoga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
ucyateis said/called
ucyate:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootvac (वच्) (धातु)
FormPresent (लट्), Passive voice (कर्मणि प्रयोग), 3rd person (प्रथमपुरुष) Singular (एकवचन)
tenaby that/through that
tena:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter/Masculine, Instrumental (तृतीया) Singular (एकवचन)
baddhasyaof the bound one
baddhasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootbaddha (बद्ध) < bandh (बन्ध्) (धातु)
FormKṛdanta past passive participle (क्त), used substantively; Masculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी) Singular (एकवचन)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormAvyaya, emphatic particle
bandhaḥbondage
bandhaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbandha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
mokṣaḥliberation
mokṣaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmokṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
muktasyaof the liberated one
muktasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootmukta (मुक्त) < muc (मुच्) (धातु)
FormKṛdanta past passive participle (क्त), used substantively; Masculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी) Singular (एकवचन)
tenaby that
tena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter/Masculine, Instrumental (तृतीया) Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya, conjunction