Shloka 91
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
किं भर्तृदारिके युद्धे व्यवसायः कृतस्त्वया / अकाण्डे किं महाराज्ञ्या प्रेषितासि रणं प्रति
Transliteration
kiṃ bhartṛdārike yuddhe vyavasāyaḥ kṛtastvayā / akāṇḍe kiṃ mahārājñyā preṣitāsi raṇaṃ prati
Translation
「主君の御娘よ、なぜ戦に身を投じる決意をしたのか。なぜ大王妃は、いわれもなく汝を戦場へ遣わしたのか。」
Word by Word
किम्what?
किम्:
प्रश्न (Interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; प्रश्नार्थक सर्वनाम (interrogative)
भर्तृ-दारिकेO wife/maiden of (your) husband
भर्तृ-दारिके:
सम्बोधन (Address/Vocative)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक) + दारिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम् (vocative singular); समासः—तत्पुरुषः (षष्ठी): भर्तुः दारिका (O girl/wife of the husband)
युद्धेin battle
युद्धे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative singular)
व्यवसायःresolve, undertaking
व्यवसायः:
कर्ता/भाव (Subject-noun)
TypeNoun
Rootव्यवसाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nominative singular)
कृतःmade
कृतः:
विधेय (Predicate participle)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘व्यवसायः’ इत्यस्य विशेषणम्/विधेयम् (made/done)
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (instrumental singular)
अकाण्डेat an untimely moment, unexpectedly
अकाण्डे:
अधिकरण (Circumstantial location/time)
TypeNoun
Rootअकाण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative singular); ‘अकाण्ड’ = अनवसर/असमये (unexpectedly)
किम्why/what?
किम्:
प्रश्न (Interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; प्रश्नार्थक
महा-राज्ञ्याby the great queen
महा-राज्ञ्या:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राज्ञी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (instrumental singular); समासः—कर्मधारयः: महती राज्ञी (the great queen)
प्रेषिताsent
प्रेषिता:
विधेय (Predicate participle)
TypeVerb
Rootप्र-इष्/प्रेष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘त्वम्’ (understood) इत्यस्य विधेयम् (sent)
असिare
असि:
क्रिया (Copula)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकारः (present), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्
रणम्battle
रणम्:
कर्म (Goal/object with प्रति)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (accusative singular)
प्रतिtowards
प्रति:
दिशा/सम्प्रदान-प्राय (Directional)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्ययम्; दिशार्थक-पूर्वपदं, ‘towards’ अर्थे (preposition)