Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

बलाहकादिसप्तसेनानायकप्रेषणम् (Dispatch of the Seven Commanders beginning with Balāhaka) / Lalitopākhyāna War Continuation

आरुह्य विविधंयुद्धं कृतवान्युद्धदुर्मदः / पक्षौ वितत्य क्रोशार्धं स स्थितो भीमनिःस्वनैः / अङ्गारकुण्डवच्चञ्चुं विदार्याभक्षयच्चमूम्

āruhya vividhaṃyuddhaṃ kṛtavānyuddhadurmadaḥ / pakṣau vitatya krośārdhaṃ sa sthito bhīmaniḥsvanaiḥ / aṅgārakuṇḍavaccañcuṃ vidāryābhakṣayaccamūm

彼はさまざまな戦に乗り出し、戦の驕りに酔っていた。翼を半クロ―シャほどに広げ、凄まじい轟音を放って立ちすくむ。燃える炭火の穴のような嘴で裂き、軍勢を呑み尽くした。

āruhyahaving mounted/ascended
āruhya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootā-ruh (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यबन्त), from √ruh with prefix ā-; indeclinable verbal form
vividhamvarious, manifold
vividham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvividha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; adjective qualifying yuddham
yuddhambattle, combat
yuddham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyuddha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
kṛtavāndid, performed
kṛtavān:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
FormPast active participle (क्तवतु/क्तवन्), Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; used predicatively with implied finite sense
yuddha-durmadaḥarrogant in battle / battle-maddened
yuddha-durmadaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootyuddha (प्रातिपदिक) + durmada (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष): 'yuddhe durmadaḥ' / 'yuddhasya durmadaḥ' (contextual)
pakṣau(his) two wings
pakṣau:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpakṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Dual
vitatyahaving spread out
vitatya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootvi-tan (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यबन्त), from √tan with prefix vi-; indeclinable verbal form
krośārdhamhalf a krośa (measure)
krośārdham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkrośa (प्रातिपदिक) + ardha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; तत्पुरुष (षष्ठी): krośasya ardham
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; pronoun
sthitaḥstood, remained
sthitaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsthā (धातु)
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; used predicatively
bhīma-niḥsvanaiḥwith terrible roars/sounds
bhīma-niḥsvanaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootbhīma (प्रातिपदिक) + niḥsvana (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural; कर्मधारय: bhīmāḥ niḥsvanāḥ
aṅgāra-kuṇḍa-vatlike a fire-pit of embers
aṅgāra-kuṇḍa-vat:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootaṅgāra (प्रातिपदिक) + kuṇḍa (प्रातिपदिक) + vat (तद्धित)
FormComparative indeclinable with -vat (वत्-प्रत्यय), functioning as adverb; base compound aṅgāra-kuṇḍa (तत्पुरुष)
cañcumbeak
cañcum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcañcu (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
vidāryahaving torn/split
vidārya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootvi-dṝ (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यबन्त), from √dṝ/dar 'to split' with prefix vi-; indeclinable verbal form
abhakṣayatdevoured, ate up
abhakṣayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Roota-bhakṣ (धातु)
FormImperfect (लङ्), Parasmaipada, 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular; from √bhakṣ with prefix a-
camūmarmy
camūm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcamū (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular