Shloka 62
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
नकुलावलिदष्टानां नष्टासूनां फणाभृताम् / फणाभरसमुत्कीर्णा मणयो व्यरुचन्रणे
Transliteration
nakulāvalidaṣṭānāṃ naṣṭāsūnāṃ phaṇābhṛtām / phaṇābharasamutkīrṇā maṇayo vyarucanraṇe
Translation
ナクラーの群れに噛まれて命尽きた冠（ファナ）を戴く蛇より、その冠の重みに弾き出された宝珠が戦場にきらめいた。
Word by Word
नकुल-आवलि-दष्टानाम्of those bitten by a row/group of mongooses
नकुल-आवलि-दष्टानाम्:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootनकुल (प्रातिपदिक) + आवलि (प्रातिपदिक) + दष्ट (कृदन्त; √दंश् (धातु))
Formषष्ठी, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (नकुलानाम् आवल्या दष्टानाम्)
नष्ट-आसूनाम्of those whose life-breath was gone (dead)
नष्ट-आसूनाम्:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootनष्ट (कृदन्त; √नश् (धातु)) + असु (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नष्टाः आसवः येषाम्)
फण-आभृताम्of the hooded ones (serpents)
फण-आभृताम्:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootफण (प्रातिपदिक) + आभृत्/आभृत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (फणान् आभृतः = 'hood-bearers' = serpents)
फण-आभर-समुत्कीर्णाःtorn out (from the mass of hoods)
फण-आभर-समुत्कीर्णाः:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootफण (प्रातिपदिक) + आभर (प्रातिपदिक) + समुत्कीर्ण (कृदन्त; √कृ (धातु) with सम्+उत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः तत्पुरुषः; भूतकृदन्त (क्त) — 'torn out/dug out from the burden of hoods'
मणयःgems
मणयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
व्यरुचन्shone forth
व्यरुचन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√रुच् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; उपसर्गः वि-
रणेin battle
रणे:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन