Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Lalitopākhyāna: Devagaṇa-samāgamaḥ and Śrīnagaryāḥ Nirmāṇam

Assembly of Devas; Construction and Splendor of the Divine City

अस्तुवंस्ते परां शक्तिं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः / तां दृष्ट्वा मृगशावाक्षीं कुमारो नीललोहितः / अभवन्मन्मथाविष्टो विस्मृत्य सकलाः क्रियाः

astuvaṃste parāṃ śaktiṃ brahmaviṣṇumaheśvarāḥ / tāṃ dṛṣṭvā mṛgaśāvākṣīṃ kumāro nīlalohitaḥ / abhavanmanmathāviṣṭo vismṛtya sakalāḥ kriyāḥ

ブラフマー・ヴィシュヌ・マヘーシュヴァラはその至上のシャクティを讃嘆した。子鹿のような眼を持つ彼女を見て、ニीललोहितの童子はマンマタの情に取り憑かれ、あらゆる務めを忘れた。

astuvanpraised
astuvan:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√stu (धातु)
FormLaṅ (Imperfect), Prathama-puruṣa (3rd), Bahuvacana; parasmaipada; Vedic/epic form astuvan = 'they praised'
tethey
te:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Bahuvacana; pronoun
parāmsupreme
parām:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of śaktim
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
śaktimPower (Śakti)
śaktim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśakti (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
brahma-viṣṇu-maheśvarāḥBrahmā, Viṣṇu, and Maheśvara
brahma-viṣṇu-maheśvarāḥ:
Kartā (कर्ता) (apposition to te)
TypeNoun
Rootbrahman + viṣṇu + maheśvara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Bahuvacana; dvandva (itaretara): Brahmā, Viṣṇu, and Maheśvara
tāmher
tām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√dṛś (धातु) + ktvā (कृत्)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा), 'having seen'
mṛga-śāva-akṣīmdeer-fawn-eyed
mṛga-śāva-akṣīm:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of tām
TypeAdjective
Rootmṛga + śāva + akṣi (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; bahuvrīhi: mṛgaśāvasya iva akṣiṇī yasyāḥ sā
kumāraḥthe youth (Kumāra)
kumāraḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootkumāra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
nīla-lohitaḥNīlalohita (the blue-red one)
nīla-lohitaḥ:
Kartā (कर्ता) (apposition to kumāraḥ)
TypeNoun
Rootnīla + lohita (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; karmadhāraya epithet: nīlaś ca lohitaś ca (blue-and-red)
abhavatbecame
abhavat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
FormLaṅ (Imperfect), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
manmatha-āviṣṭaḥovercome by desire (Manmatha)
manmatha-āviṣṭaḥ:
Kartṛ-predicative (कर्तृसम्बन्धि विशेषण)
TypeAdjective
Rootmanmatha + āviṣṭa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; tatpuruṣa: manmathena āviṣṭaḥ (possessed/overcome)
vismṛtyahaving forgotten
vismṛtya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootvi-√smṛ (धातु) + lyap (कृत्)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), 'having forgotten'
sakalāḥall
sakalāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsakala (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Bahuvacana; agrees with kriyāḥ
kriyāḥactions, duties
kriyāḥ:
Karma (कर्म) (object of vismṛtya)
TypeNoun
Rootkriyā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Bahuvacana