Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 15
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
अतो ऽयं प्रथमो लोको भूतत्वाद्भूर्द्वजैः स्मृतः / भूते ऽस्मिन्भवदित्युक्तं द्वितीयं ब्रह्मणा पुनः
Transliteration
ato 'yaṃ prathamo loko bhūtatvādbhūrdvajaiḥ smṛtaḥ / bhūte 'sminbhavadityuktaṃ dvitīyaṃ brahmaṇā punaḥ
Translation
ゆえにこの第一の世界は、bhūtaであるがために、二度生まれの者たちにより「bhūḥ」と記憶された。さらにそのbhūtaの中で、梵天は第二を再び「bhavaḥ」と称した。
Word by Word
अतःtherefore
अतः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय (causal/ablatival adverb: 'therefore')
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypePronoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लोको इत्यस्य विशेषण
लोकःworld
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भूतत्वात्because of being (bhūta-ness)
भूतत्वात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootभूतत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
भूःBhū
भूः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नामरूपेण (as designation)
द्विजैःby the twice-born
द्विजैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
स्मृतःis called/remembered
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लोको इत्यस्य विधेय
भूतेin the past (bhūta)
भूते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypePronoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन
भवत्‘bhavat’ (the present)
भवत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (abstract 'present'), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इति-शब्देन उद्धृत
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative)
उक्तम्was said
उक्तम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि
द्वितीयम्second
द्वितीयम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (उक्तम्) इत्यस्य विधेय/विशेषण
ब्रह्मणाby Brahmā
ब्रह्मणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
पुनःagain, further
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: again/further)