Shloka 12
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
भूर्लोको ऽयं स्मृतो भूतमन्तरिक्षं भवत्स्मृतम् / भव्यं स्मृतं दिवं ह्येतत्तेषां वक्ष्यामि साधनम्
Transliteration
bhūrloko 'yaṃ smṛto bhūtamantarikṣaṃ bhavatsmṛtam / bhavyaṃ smṛtaṃ divaṃ hyetatteṣāṃ vakṣyāmi sādhanam
Translation
このブールローカは「過去」と記憶され、アンタリクシャは「現在」と記憶される。天界は「未来」と記憶される。今、それらの成就の手段を説こう。
Word by Word
भूःBhū (earth/world)
भूः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
लोकःworld
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूः इत्यनेन सह समन्वय (apposition)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypePronoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मृतःis called/remembered
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि/भावे
भूतम्the past (bhūta)
भूतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नामरूपेण (as designation)
अन्तरिक्षम्mid-region, atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
भवत्the present (bhavat)
भवत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (here as abstract 'present'), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्मृतम्is called/remembered
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
भव्यम्the future (bhavya)
भव्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्मृतम्is called/remembered
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
दिवम्heaven
दिवम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; हेतौ/निश्चये (indeed)
एतत्this
एतत्:
Karta (कर्ता)
TypePronoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; दिवम् इत्यस्य विशेषण
तेषाम्of these/ of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), बहुवचन
वक्ष्यामिI shall state
वक्ष्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
साधनम्means, basis
साधनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसाधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन