Shloka 122
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
एते मन्त्रकृतश्चैव वैश्यानां प्रवराः स्मृताः / इत्येषा नवतिः प्रोक्ता मन्त्रा यैरृषिभिः कृताः / ब्राह्यणाः क्षत्रिया वैश्या ऋषिपुत्रान्निबोधत
Transliteration
ete mantrakṛtaścaiva vaiśyānāṃ pravarāḥ smṛtāḥ / ityeṣā navatiḥ proktā mantrā yairṛṣibhiḥ kṛtāḥ / brāhyaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā ṛṣiputrānnibodhata
Translation
これらの者こそ、ヴァイシャにおけるマントラ作成者であり、最勝のプラヴァラであると伝えられる。かくして、聖仙たちが作ったマントラは九十であると説かれた。ブラーフマナ、クシャトリヤ、ヴァイシャよ、仙人の子らを名によって知れ。
Word by Word
एतेthese
एते:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; सर्वनाम
मन्त्रकृतःmakers of mantras
मन्त्रकृतः:
समानााधिकरण (Apposition to ‘एते’)
TypeNoun
Rootमन्त्र + कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative: ‘mantra-makers’); कृत्-प्रत्यय (past participle/क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (Conjunction)
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (Emphatic particle)
वैश्यानाम्of the Vaiśyas
वैश्यानाम्:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवैश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; बहुवचन
प्रवराःthe foremost/choice ones
प्रवराः:
विधेय (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
स्मृताःare remembered/are regarded
स्मृताः:
कर्मणि-प्रयोगे विधेय (Predicative in passive sense)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; (अत्र ‘असन्ति’ इति लुप्त-क्रिया)
इतिthus
इति:
वाक्य-समाप्ति/उद्धरण (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-सूचक अव्यय (Quotative particle)
एषाthis
एषा:
विशेषण (Qualifier of ‘नवतिḥ’)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; सर्वनाम
नवतिःninety
नवतिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनवति (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; संख्या (Numeral: 90)
प्रोक्ताhas been declared/said
प्रोक्ता:
कर्मणि-प्रयोगे विधेय (Predicative in passive sense)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (अत्र ‘अस्ति’ लुप्तम्)
मन्त्राःmantras
मन्त्राः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
यैःby whom
यैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया); बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)
ऋषिभिःby sages
ऋषिभिः:
कर्ता (Karta/Agent in passive)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन
कृताःmade/composed
कृताः:
विधेय-विशेषण (Predicate/attribute of ‘मन्त्राः’)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; ‘मन्त्राः’ इत्यस्य विशेषणम्
ब्राह्मणाःO Brāhmaṇas
ब्राह्मणाः:
सम्बोधन (Address/Vocative sense; though form is nominative)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
क्षत्रियाःO Kṣatriyas
क्षत्रियाः:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootक्षत्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
वैश्याःO Vaiśyas
वैश्याः:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootवैश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
ऋषिपुत्रान्the sons of sages
ऋषिपुत्रान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootऋषि + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (determinative: ‘sons of sages’); पुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative/द्वितीया); बहुवचन
निबोधतunderstand/learn
निबोधत:
क्रिया (Action; addressing the listeners)
TypeVerb
Rootनि + बुध् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative); मध्यम-पुरुष (2nd person); बहुवचन; परस्मैपद